Jooga badda

Jooga badda (waxaa sidoo kale loo yaqaan heerka badda) waa heerka dusha sare ee badweynta marka la barbar dhigo dhul ama tixraac go'an. Sababtoo ah dusha badda ma joogsato — mawjadaha, hirarka (tides) iyo dabaysha way kiciyaan — cabbirka la isticmaalo waa celcelis muddo dheer lagu qiyaasay, oo loo yaqaan celceliska heerka badda (mean sea level).

Jooga badda waa saldhigga nidaamyada joogga (altitude) ee adduunka. Marka lagu sheego in buur ay tahay tiro mitir "ka sarreeya heerka badda", tixraacu waa celceliskaas. Sidoo kale, isbeddelka heerka badda muddo dheer waa mid ka mid ah calaamadaha ugu waaweyn ee lagu qiyaaso kulaylka caalamiga.

Sida loo cabbiro

Habka hore wuxuu ku tiirsanaa qalab xeebta lagu dhejiyo oo loo yaqaan 'tide gauge', kaas oo diiwaan geliya kor-u-kaca iyo hoos-u-dhaca biyaha meel go'an. Cabbirkan wuxuu muujiyaa heerka badda marka loo eego dhulka, taas oo macnaheedu yahay in dhaqdhaqaaqa dhulka qudhiisa — sida kor u kaca dhulka kadib dhalaalka barafka — saameyn ku yeesho natiijada. Laga bilaabo dabayaaqadii qarnigii 20-aad, dayax-gacmeedyada altimetry-ga waxay bixiyaan cabbir caalami ah oo si joogto ah dusha badweynta u sawira.

Geoid iyo tixraacyada joogga

Dusha badda si sax ah uma toosna, waxayna raacdaa kala duwanaanshaha cuf-is-jiidadka dhulka. Sidaa darteed cilmiga cabbiridda dhulka (geodesy) wuxuu isticmaalo model loo yaqaan 'geoid', oo ah dusha barbaro cuf-is-jiidadka oo u dhow celceliska heerka badda. Wadamada badan waxay leeyihiin tixraac qaran gaar ah oo joogga lagu cabbiro, taas oo keentay in tirooyinka joogga ay wax yar ku kala duwanaadaan iyadoo ku xiran nidaamka la isticmaalay.

Sababaha isbeddelka

Laba arrin waaweyn ayaa kor u qaada heerka badda: kororka mugga biyaha marka ay kululaadaan (thermal expansion), iyo ku-darista biyo cusub oo ka timid dhalaalka barafka buuraha iyo saanqaadyada barafka ee Greenland iyo Antarctica. Waxaa kale oo saameeya isbeddelka biyaha dhulka hoostiisa iyo kaydka biyaha berrida. Heerka maxalliga ah wuxuu ku kala duwanaan karaa gobol ilaa gobol, sababtoo ah hirarka badda, dabaysha iyo hoos-u-dhaca dhulka (subsidence) ee magaalooyinka qaar.

Muhiimadda

Xeebaha hooseeya, jasiiradaha yaryar iyo webi-afafka (deltas) waa meelaha ugu nugul isbeddelka heerka badda, maadaama ay ka dhalan karto daadad badeed, milmidda biyo cusbo leh oo gala biyaha macaan, iyo nabaad-guurka xeebta. Qorsheynta magaalooyinka, dhismaha dekedaha iyo maaraynta biyaha waxay ku tiirsan yihiin cabbiraadda iyo saadaasha heerka badda.