Jumada al-awwal

Jumada al-awwal (Carabi: جمادى الأولى) waa bisha shanaad ee kalandarka Islaamka, oo ah kalandar dayax ku salaysan (lunar). Waxay ku timaadaa ka dib Rabiic al-aakhir, waxaana ka dambeeya Jumada al-aakhirah. Sida bilaha kale ee Hijriga, waxay leedahay 29 ama 30 maalmood, taas oo ku xidhan arrinta la arko ee dayaxa cusub.

Sannadka Hijriga wuxuu ka gaaban yahay sannadka Miilaadiga qiyaastii 10 ilaa 11 maalmood. Sababtaas awgeed Jumada al-awwal ma joogto isla xilliga sannadka Miilaadiga, ee waxay gudubtaa xilliyada kala duwan – abaar, roob iyo qabow – muddo qiyaastii 33 sano ah.

Magaca iyo asalkiisa

Erayga "jumada" wuxuu ku xidhan yahay xididka Carabiga ee macnihiisu yahay barafoobid ama adkaanshaha biyaha. Sida sharraxaadda dhaqameed ee caadi ah, magaca wuxuu tilmaamayay xilli qabow oo biyaha yaraadaan, markii magacyada bilaha la dejinayay ka hor Islaamka. Laakiin, maadaama kalandarku dayax ku salaysan yahay oo aan lahayn hagaajin xilliyeed, macnaha magaca hadda kama tarjumayo cimilada dhabta ah ee bisha.

"Al-awwal" macneheedu waa "kii koowaad", waana lagu kala saarayaa iyada iyo bisha ku xigta ee Jumada al-aakhirah ("kii dambe"). Qaar ka mid ah ilaha waxay isticmaalaan magacyada Jumada I iyo Jumada II. Af-Turkiga waxaa loogu yeedhaa Cemaziyelevvel.

Booska kalandarka

Kalandarka Hijriga wuxuu ka kooban yahay 12 bil: Muxarram, Safar, Rabiic al-awwal, Rabiic al-aakhir, Jumada al-awwal, Jumada al-aakhirah, Rajab, Shacbaan, Ramadaan, Shawwaal, Dhul-qacda iyo Dhul-xijjah. Jumada al-awwal ma aha mid ka mid ah afarta bil ee xurmada leh (Muxarram, Rajab, Dhul-qacda, Dhul-xijjah).

Cibaado iyo dhaqan

Shareecada Islaamka guud ahaan kama dhigin Jumada al-awwal bil leh cibaado gaar ah oo waajib ah, sida soonka Ramadaan ama Xajka Dhul-xijjah. Si kastaba, kooxo iyo bulshooyin kala duwan ayaa xusuus taariikhi ah ku xidha maalmo ka mid ah bishan, gaar ahaan dhinaca Shiicada iyo dhaqamada suufiyada. Bisha sidoo kale waxaa loo isticmaalaa xisaabinta diiwaanka sharciga Islaamka, sida muddooyinka guurka iyo dayntaha.