Juqraafiga Soomaaliya

Soomaaliya waxay ku taallaa bariga Afrika, gaar ahaan gacanka dhulka ee loo yaqaan Geeska Afrika. Waxay xeeb dheer ku leedahay Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah dalalka Afrika ee xeebta ugu dhaadheer. Dhulka intiisa badan waa bannaanan iyo dooxooyin hoose, halka buuruhu ku badan yihiin waqooyiga.

Xudduudaha dhulka waxay la wadaagtaa Jabuuti xagga waqooyi-galbeed, Itoobiya xagga galbeed, iyo Kenya xagga koonfur-galbeed. Xeebta waxaa ka soo horjeeda Yaman oo ka baxsan Gacanka Cadmeed. Muqdisho, oo ku taalla xeebta koonfureed, waa caasimadda dalka.

Muuqaalka dhulka

Waqooyiga waxaa ku yaalla silsilad buuraleey ah oo dhinaca Gacanka Cadmeed la socota, taasoo caadi ahaan loo yaqaan buuraha Karkaar (Golis). Meelaha ugu sarreeya ee dalka waxay ku yaalliin gobolladan waqooyi. Inta u dhaxaysa buuraha iyo xeebta waxaa ku yaalla dhul hoose oo kulul oo la yiraahdo Guban. Bartamaha dalka waxaa ku fidsan dhul balaaran oo bannaan ah oo loo yaqaan Haud iyo Mudug, kuwaas oo daaq iyo geedo yaryar leh. Koonfurta waxaa ku yaalla dhul beeraleey ah oo ka faa'iidaysta biyaha webiyada.

Webiyada iyo biyaha

Labada webi ee kaliya ee joogtada ah waa Jubba iyo Shabeelle. Labaduba waxay ka soo bilowdaan buuraha Itoobiya, kadibna waxay maraan koonfurta Soomaaliya. Jubba waxay biyaha ku shubtaa Badweynta Hindiya agagaarka Kismaayo. Shabeelle, marka ay gaarto agagaarka xeebta, ma gasho si toos ah badda; waxay dhinaca koonfur u leexataa oo inta badan ku dhammaataa dhul biyo-qabad ah oo u dhow Jubba. Meelaha kale ee dalka biyuhu waxay ku xiran yihiin togagga xilliyeed, ceelasha iyo berkedaha.

Cimilada

Cimiladu inteeda badan waa mid qallalan ilaa qallalan-dhexdhexaad ah, oo heerkulku sare yahay sannadka oo dhan. Roobabku waxay u qaybsan yihiin laba xilli oo waaweyn: Gu' (bilaha gu'ga hore) iyo Deyr (dayrta). Xilliyada engegan waxaa lagu magacaabaa Jiilaal iyo Xagaa. Roobku waa mid aan la saadaalin karin, sidaas awgeedna abaaruhu waa dhacdo soo noqnoqota. Dabaylaha monsoon-ka Badweynta Hindiya ayaa saameeya heerkulka iyo roobabka xeebaha.

Deegaanka iyo khayraadka

Nooca dhirtu waa geedo yaryar, qodxan iyo daaq oo ku habboon dhul-qallalan. Xoolo-dhaqashadu waxay ku tiirsan tahay daaqa duurjoogta ah, halka beeruhu ku urursan yihiin webi-dhexaadka Jubba iyo Shabeelle. Caqabadaha deegaanka waxaa ka mid ah saxaraynta, jarista dhirta si loo sameeyo dhuxul, iyo daadadka soo mara webiyada xilliyada roobka. Badda waxay leedahay kalluun badan iyo dhul-badeed ballaaran.