Kaaroot

Kaaroot (Daucus carota subsp. sativus) waa dhir beereed oo xididkeeda dhuuban ee cufan loo cuno. Waxay ka mid tahay qoyska Apiaceae, oo ay ku jiraan sidoo kale kabsarada (parsley), kamuunka iyo shabinta. Midabka xididka badanaa waa oranji, laakiin waxaa jira noocyo casaan, huruud, cad iyo guduud-madow ah.

Kaaroot waxaa lagu beeraa qaybo badan oo adduunka ah, waxayna ka mid tahay khudaarta ugu badan wax-soo-saarkooda. Waxaa la cuni karaa iyadoo ceyriin ah, la kariyey, la duubay, ama casiir laga sameeyey. Sidoo kale caleentiisa iyo abuurkiisa ayaa isticmaal leh qaar ka mid ah cuntooyinka.

Dhismaha dhirta

Kaaroot waa dhir laba-sannadle ah (biennial): sannadka koowaad waxay samaysaa caleemo iyo xidid cufan oo sonkor iyo nafaqo lagu kaydiyo; sannadka labaad ayay ubax iyo abuur soo saartaa. Beeraleyda badankood waxay goostaan sannadka koowaad, kahor ubaxa. Ubaxa wuxuu leeyahay qaab shambeel (umbel) oo caado u ah qoyska Apiaceae.

Taariikh iyo soo-saarid

Kaarootka la beero wuxuu ka soo jeedaa nooc duurjoog ah oo ku baahsan Yurub iyo Aasiya. Aqoonyahannada taariikhda beeraha waxay xidhiidhiyaan bilowga beerashada aagga Aasiya Dhexe iyo Iiraan, halkaas oo noocyada mugdiga ah ee guduudka iyo huruudka ahi ka dhashay. Noocyada oranjiga ah ee maanta caanka ah waxay caan ku noqdeen Yurub qarniyadii dambe ee taariikhda beeraha.

Nafaqada

Kaarootka wuxuu ka kooban yahay biyo badan, fiber, iyo karbohaydraytyo. Wuxuu si gaar ah caan ugu yahay beta-carotene, oo ah midab-siiyaha jaallaha-oranjiga ah ee jidhku u beddelo fitamiin A. Fitamiin A waxay door ku leedahay caafimaadka indhaha iyo difaaca jidhka. Karinta iyo saliid yar oo la raaciyo waxay kordhin kartaa sida jidhku u nuugo caroteneska.

Isticmaalka cuntada

Kaaroot waxaa loo isticmaalaa maraq, bariis, saladh, iyo cunto ilmo-yaryar. Dhadhankiisa macaan ee dabiiciga ah awgeed, waxaa sidoo kale looga sameeyaa macmacaan iyo doolshe qaar ah. Kaydintiisu waa fudud tahay marka lagu hayo meel qabow oo qoyaan dhexdhexaad ah.