Kalandarka Miilaadiga

Kalandarka Miilaadiga (Af-Ingiriisi: Gregorian calendar) waa kalandar qorraxeed, taas oo micnaheedu tahay in sannadkiisa lagu xisaabiyo wareegga Dhulka ee Qorraxda. Waa nidaamka taariikheed ee ugu baahsan adduunka, oo dowladaha badankood, ururrada caalamiga ah iyo ganacsiga isku raacsan yihiin.

Sannadka Miilaadiga waxaa loo qaybiyaa 12 bilood, wadar ahaan 365 maalmood. Afartii sannadood mid ka mid ah waxaa lagu daraa hal maalin oo dheeraad ah — bishii Febraayo — sannadkaasna waxaa loo yaqaan sannad-bood (leap year), oo noqda 366 maalmood. Ujeeddada maalinta dheeraadka ah waa in kalandarka la mid noqdo mudada dhabta ah ee wareegga Qorraxda, oo yara ka badan tahay 365 maalmood.

Asalka iyo isbeddelka

Kalandarka Miilaadiga wuxuu ka soo jeeda kalandarkii Yulaani (Julian) ee la isticmaalayay Yurub. Kalandarkii Yulaani wuxuu ku qiyaasay sannadka 365 maalmood iyo rubuc, taas oo yara ka dheer tahay xaqiiqda. Sababtaas awgeed, qarniyo badan ka dib, taariikhaha kalandarka way ka leexdeen xilliyada dabiiciga ah sida guga (spring equinox). Dib-u-habeynta lagu magacaabay Miilaadiga waxaa lagu soo bandhigay qarnigii 16-aad, iyadoo lagu adkeeyay xeer cusub oo sannad-boodka: sannadaha qarniga (sida 1700, 1800, 1900) ma noqdaan sannad-bood haddii aan 400 lagu qaybin karin, sidaas oo ay 1600 iyo 2000 sannad-bood ahaayeen.

Aqbalidda tallaabo-tallaabo

Dalalku isla markiiba kalandarka cusub ma qaadan. Qaar ka mid ah dalalka Katooligga ah waxay hore u bilaabeen, halka dalal Protestant iyo Ortodoks ah qarniyo dib uga dhaceen. Sababtaas awgeed, taariikhaha taariikh-nololeedka waxaa mararka qaar lagu qoray laba nidaam ("style-kii hore" iyo "style-kii dambe"). Kaniisadaha Ortodokska qaar ilaa hadda waxay xilliyadooda diinta ku xisaabiyaan kalandarkii Yulaani.

Isticmaalka iyo la-jirka kalandarrada kale

Soomaaliya iyo dalalka Muslimiinta badankood, kalandarka Miilaadiga waxaa loo isticmaalaa arrimaha dowladda, waxbarashada iyo ganacsiga, halka kalandarka Hijriga (dayaxa) loo adeegsato xilliyada diinta sida Ramadaan, Ciidaha iyo Xajka. Waxaa jira sidoo kale kalandarro kale oo qowmiyad ama diin gaar ah isticmaasho, sida kan Cibraaniga, Shiinaha iyo Itoobiya.

Tirinta sannadaha kalandarka Miilaadiga waxay ka bilaabmaysa xilli la xiriirinayo dhalashada Ciise (Nabi Ciise), taas oo magaca "Miilaadi" ka timid (miilaad = dhalasho). Xisaabinta cilmiyeysan waxaa mararka badan loo isticmaalaa astaamaha CE (Common Era) iyo BCE, kuwaas oo tirooyinkooda la mid yihiin AD iyo BC.