Kalluuna golof macaduwan (Shrimp)

Kalluuna golof macaduwan (Ingiriisi: shrimp, Carabi: جمبري) waa magac guud oo loo adeegsado xayawaan badan oo yaryar oo biyaha ku nool, kuwaas oo ka tirsan kooxda cayayaanka biyaha ee la yidhaahdo crustacea (xayawaan aan laf-dhabar lahayn oo jirkoodu ku dahaaran yahay golof adag oo dibadda ah). Jirkoodu wuxuu u kala baxaa madax-laab (cephalothorax) iyo dabo xubno-xubno ah, waxayna leeyihiin lugo badan oo dabaasha iyo socodka u adeegsadaan.

Magacan ma aha mid saxda ah oo cilmiga kala-soocidda (taxonomy) ah, ee waa magac suuqa iyo dadka caadiga ah adeegsadaan. Noocyo kala duwan oo aan si toos ah isugu dhawayn ayaa la wada ugu yeedhaa 'shrimp' ama 'prawn' luqadaha reer galbeedka. Waxay ku nool yihiin bad, webiyo iyo harooyin, badiyaana waxay ku noolaayaan meelaha dhulka hoostiisa ee badda ku dhow.

Dhismaha jirka

Golofka dibadda ah waa mid ka samaysan walax la yidhaahdo chitin, oo ilaaliya jirka jilicsan. Sababtoo ah golofku ma koro, xayawaanku wuxuu si joogto ah u iska bixiyaa golofka hore (habka la yidhaahdo molting) ka dibna mid cusub ayuu samaystaa. Waxay leeyihiin laba isha oo taallo dhudhun yaryar, iyo laba xarko dheer (antennae) oo ay dareenka ku sameeyaan. Dabada waxay ku dabaashaan si degdeg ah marka ay khatar dareemaan, iyagoo gadaal isku riixa.

Nolosha iyo cuntada

Inta badan waa xayawaan wax kasta cuna: waxay quutaan walxo dabiici ah oo burburay, biyo-doog yaryar (algae), iyo xayawaan aad u yaryar. Dhaqanka taranka, dheddigga ayaa ukun badan dhala; noocyo badan ukuntu waxay marayaan marxalado dhalinyaro ah oo la yidhaahdo larvae, kuwaas oo biyaha dul sabbaya intii ay ka koraan qaabka waaweyn. Waxay qayb muhiim ah ka yihiin silsiladda cuntada badda, maadaama kalluun badan, shimbiro iyo naasleyda badda ay cunaan.

Dhaqaalaha iyo kalluumaysiga

Waa mid ka mid ah badeecadaha badda ee ugu ganacsiga badan adduunka. Waxaa laga soo saaraa laba hab: kalluumaysi badeed oo shabag lagu qaado, iyo beero-biyood (aquaculture) oo lagu koriyo balliyo gaar ah, oo si weyn uga jira Aasiya iyo Ameerikada Koonfureed. Dooddaha deegaanka ee la xidhiidha waxaa ka mid ah burburka kaymaha mangrove-ka ee balliyada loo qoday, iyo shabagyada dhulka la jiido ee wax kale oo badan la qabta (bycatch).

Xeebaha Soomaaliya

Xeebaha Soomaaliya, oo ah kuwa ugu dhaadheer Afrika, waxay leeyihiin kheyraad badeed oo ay ka mid yihiin noocyo kalluuna golof leh. Dhaqan ahaan, cuntada badda si guud looma cunin qaybo badan oo gudaha ah, laakiin isticmaalkeedu magaalooyinka xeebta wuu jiraa, waxaana jira dhoofin ku wajahan suuqyada dibadda.