Kaneeco

Kaneeco (Culicidae) waa qoys cayayaan duulaya oo ka tirsan kooxda dukhsiyada (Diptera). Waa cayayaan yar oo laba baal leh, jir dhuuban, addimo dhaadheer iyo af dheer oo tuub u eg (proboscis) leh. Noocyada la yaqaan waa kumanaan, waxayna ku nool yihiin ku dhawaad dhammaan gobollada dhulka, marka laga reebo meelaha barafka joogto ah.

Kaneecada dheddig ee noocyo badan ayaa dhiig nuugta, maxaa yeelay borotiinka dhiigga waxay u isticmaashaa horumarinta ukunta. Labka guud ahaan wuxuu ku quudiyaa maleeb ubaxyada iyo dareerayaasha nabaadka. Nuugista dhiigga ayaa sababta in kaneecada noqoto gudbiye (vector) cudurro qaar ka mid ah, oo ay ka mid yihiin duumada (malaria), dengue, chikungunya, Zika iyo qaar ka mid ah cudurrada waaba (encephalitis) ee fayras.

Qaab-dhismeedka iyo garashada

Jirka kaneecada wuxuu u qaybsan yahay madax, laab iyo caloosha. Madaxa waxaa ku yaal indho waaweyn oo isku dhafan, laba maqal-jeexyo (antennae) oo tinac leh, iyo afka dheer. Baalasha waxay leeyihiin qolof yaryar (scales) oo midab iyo qaab u gaar ah nooc kasta; xeryahaas ayaa sayniska loo isticmaala kala saarista noocyada. Cod-dhawaaqa la maqlo marka ay duusho wuxuu ka yimaadaa dhaqdhaqaaqa degdega ah ee baalasha.

Wareegga nolosha

Kaneecada waxay leedahay afar marxaladood: ukun, dirxi (larva), boodh (pupa) iyo mid weyn (adult). Saddexda marxaladood ee hore waxay ku dhacaan biyo. Dheddigga ukunta wuxuu dhigaa biyo taagan ama qoyaan — barkado, dhaanka, weelal la iloobay, taayirro iyo god biyo ku maqan. Dirxiga wuxuu ku quudiyaa noole-yar iyo waxyaabo dhalanteed ah oo biyaha ku jira, oo neefta ka qaata dusha biyaha. Muddada wareeggu ku dhammaado waxay ku xidhan tahay heerkulka iyo cuntada; heerkul sare waxay dedejisaa.

Xidhiidhka caafimaadka

Kaneecada noocyada Anopheles waa gudbiyaha ugu weyn duumada, halka Aedes (gaar ahaan Aedes aegypti iyo Aedes albopictus) ay la xidhiidhaan dengue, Zika iyo chikungunya. Noocyada Culex waxay gudbiyaan qaar ka mid ah fayrasyada waaba iyo gooryaanka filaariyaasiska. Cudurku isku dheelitir ma aha: wuxuu ku xidhan yahay nooca kaneecada, cimilada, iyo joogitaanka bini'aadam ama xayawaan cudurka qaadaya.

Xakameyn

Habka xakameyntu wuxuu ku wajahan yahay laba dhinac: yaraynta taranka iyo ilaalinta qaniinyada. Yaraynta taranka waxay ku salaysan tahay tirtirista biyaha taagan, daboolista weelasha, iyo isticmaalka sunta dirxiga ama kalluun cuna dirxiga. Ilaalinta qaniinyada waxaa ka mid ah shabaqyada sariirta ee sun lagu daray, buufinta gudaha guryaha, dharka gaashaaman iyo dawooyinka celiya (repellents). Sannadihii dambe waxaa la tijaabiyay hab lagu sii daayo kaneeco lab bacrin la'aan ah ama kuwo la beddelay hiddo-wadaha si taranka loo yareeyo.