Karst

Karst waa nooc muuqaal dhul ah oo ka samaysma marka biyuhu milmiyaan dhagaxyada si fudud u milma, gaar ahaan nuurad-dhagax (limestone), dolomite iyo mararka qaar gypsum iyo cusbo. Biyaha roobka, marka ay kaarboon-laba-ogsaydh ka qaataan hawada iyo carrada, waxay noqdaan kuwo aashito khafiif ah leh, taasoo dhagaxa nuuraddu ku jirto tartiib tartiib u burburisa oo u qaadda.

Natiijadu waa dhul leh godad, boholo (sinkholes), tog gudaha dhulka ku socda iyo ilo waaweyn. Meelaha karst-ka ah biyuhu badanaa kuma socdaan wabiyo dusha sare ah, ee waxay ku wareegaan kanaallo hoos u sii socda. Magaca 'karst' wuxuu ka yimid gobol ku yaal jiirogaafi ahaan bariga badda Adriatic, halkaas oo muuqaalkan markii ugu horreysay si sayniska ah loogu qeexay.

Habka samayska

Milmiddu waxay ku bilaabantaa jaba-jabyada iyo lakabyada dhagaxa. Biyuhu marka ay kanaalladaas maraan way ballaariyaan, waqti dheer kadibna waxay noqdaan xagaayado (caves) waaweyn. Marka saqafka xagaayadu dumo, dusha sare waxaa ka soo baxa bohol (doline ama sinkhole). Xawaaraha habkan wuxuu ku xiran yahay tirada roobka, heerkulka, iyo inta kaarboon-laba-ogsaydh ee biyaha ku jirta.

Astaamaha muuqaalka

Astaamaha dusha waxaa ka mid ah boholaha, dooxooyin xiran oo aan wax bixi lahayn, iyo dhagaxyo qaawan oo qod-qodan. Astaamaha hoose waxaa ka mid ah xagaayado, kanaallo biyood, iyo qaab-dhismeedyada calcite-ka ee sida stalactite (saqafka ka soo laalaada) iyo stalagmite (dhulka ka soo kaca). Ilo waaweyn ayaa badanaa ka soo baxa cidhifka aagga karst-ka.

Biyaha iyo dadka

Aagagga karst-ka waxay hayaan biyo-hoosaadyo muhiim u ah cabbitaanka dadka badan ee adduunka. Laakiin sababtoo ah biyuhu si degdeg ah ayay dhagaxa u dhex maraan iyada oo aan si buuxda loo shaandhayn, wasakhda beeraha iyo warshadaha si dhaqso ah ayay biyo-hoosaadka u gaari kartaa. Dhismaha iyo waddooyinka meelahaas sidoo kale waxay la kulmaan khatarta ah in dhulku hoos u dhaco marka xagaayo hoose dumto.