Khamiir

Khamiir (fermentation) waa hab bayooloji oo unugyadu sonkorta iyo koronto-hidiyayaal kale ku burburiyaan si ay tamar u helaan, iyada oo aan ogsijiin loo baahnayn sida neefsashada caadiga ah. Natiijada waxaa ka mid ah waxyaabo sida aalkolo (ethanol), aashito laktiik (lactic acid) iyo gaas kaarboon-laba-oksaydh.

Erayga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa macne warshadeed: hab-cunto-diyaarin iyo warshadeyn oo bakteeriya, khamiirka (yeast) ama fangas lagu beddelo cunto, cabbid ama alaab kiimiko ah. Rootiga, caanaha fadhiga, jiiska, biirka, khamriga iyo aashitada khalka dhammaantood waxay ku tiirsan yihiin habkan.

Sida uu u shaqeeyo

Marka hore, unugu wuxuu sonkorta (badanaa glukoos) ku kala jaraa nidaam la yidhaahdo glycolysis, taasoo dhalisa tamar yar oo ku kaydsan molecule loo yaqaan ATP. Habkaas wuxuu u baahan yahay in molecule gacan-ka-geyste ah (NAD+) dib loo cusboonaysiiyo. Marka ogsijiin la'aan la joogo, unugu wuxuu wax-soo-saarka glycolysis u beddelaa walxo kale — tusaale ethanol ama aashito laktiik — si NAD+ dib loo helo oo glycolysis-ku sii socdo.

Noocyada caadiga ah

Khamiirka aalkoloha waxaa fuliya khamiirka (yeast, gaar ahaan Saccharomyces cerevisiae); wuxuu soo saaraa ethanol iyo kaarboon-laba-oksaydh, waana saldhigga biirka, khamriga iyo bararka rootiga. Khamiirka laktiik waxaa sameeya bakteeriya laktiik ah; wuxuu ku jiraa caanaha fadhiga, jiiska iyo cuntooyinka la qadhaadhiyo. Waxaa kale oo jira noocyo kale sida khamiirka aashitada aseetiik ee khalka dhaliya (kaas oo qeybtiisa mid ka mid ah ogsijiin u baahan yahay).

Isticmaalka

Khamiirku wuxuu ka mid yahay farsamooyinka ugu da'da weyn ee cunto-ilaalinta: aashitada iyo aalkoloha soo baxa waxay yaraynayaan koritaanka noolaha wax-halleeya. Sidoo kale wuxuu beddelaa dhadhanka iyo qaab-dhismeedka cuntada, mararka qaarna wuxuu fududeeyaa dheefshiidka. Warshadaha casriga ah, habka khamiirka waxaa loogu talaggalay soo saarista dawooyin (sida antibiyootiga qaarkood), enzymes, biofuel iyo aashitooyin kiimiko.

Taariikh

Dadku waxay khamiirka isticmaalayeen kumanaan sano ka hor inta aan sababtiisa la garanayn. Qarnigii 19-aad, cilmi-baarayaal — ugu caansan Louis Pasteur — ayaa muujiyay in noolaha yaryar ay tahay sababta habka, taasoo beenisay fikradihii hore ee sheegayay inuu yahay isbeddel kiimiko oo keli ah. Kadib, cilmiga biochemistry-ga wuxuu sharraxay enzymes-ka gudaha unugga ee shaqada qabta.