Khawaarij (Carabi: خوارج) waa magaca loo bixiyay koox ka soo baxday safka Cali bin Abii Daalib intii lagu jiray khilaafkii u dhexeeyay isaga iyo Mucaawiya bin Abii Sufyaan. Ereyga asalkiisu wuxuu ka yimid falka Carabiga ah 'kharaja' oo macnaheedu yahay 'soo bax' ama 'ka bax', taasoo tilmaamaysa ka baxniinta hoggaanka la aqoonsan yahay. Isla markaana kooxdu waxay isu bixisay magacyo kale, sida 'Shurah' (kuwa nafta gaday) iyo 'Muhakkima'.

Kooxdu waxay ka dhalatay khilaaf ku saabsanaa go'aanka garsoorka (tahkiim) oo lagu joojiyay dagaalkii Siffiin. Qayb ka mid ah ciidankii Cali ayaa diiday in dad bini'aadam ah wax go'aamiyaan arrin diinta, oo waxay hadalka 'xukunku Alle ayaa leh' ka dhigtay hal-ku-dheg. Kadib waxay ka tageen Cali oo waxay isu urursadeen meel loo yaqaan Naxrawaan, halkaasoo dagaal ka dhex qarxay iyaga iyo ciidamada Cali.

Caqiidada iyo fikirka

Barta ugu muuqata fikirka Khawaarijta waa xiriirinta camalka iyo iimaanka: qofka gala dembi weyn, sida ay u arkeen, wuxuu ka baxaa iimaanka. Sidaas darteed waxay takfiir (gaalaysiin) ku sameeyeen Cali, Cusmaan iyo dadka la raacay go'aankii garsoorka. Sidoo kale waxay qaateen fikirka in imaamnimadu aanay ku xirneyn qabiil ama Quraysh, ee ay ku xirnaato cadaalad iyo karti, taasoo ka duwan ra'yiga Sunniga iyo Shiiciga.

Kala qaybsanaanta

Khawaarijtu ma ahayn hal urur oo isku mid. Waxay u kala qaybsantay firqooyin badan, kuwa caanka ah waxaa ka mid ahaa Azaariqa (raacsan Naafic bin al-Azraq) oo aad u xagjir ahaa, Najadaat, Sufriya, iyo Ibaadiya. Firqooyinkaas waxay ku kala duwanaayeen heerka takfiirka, u fiirsashada dadka aan la dagaallamin, iyo suurogalnimada in lala noolaado bulshada kale.

Taariikhda siyaasadeed

Intii lagu jiray xukunkii Umawiyiinta iyo bilowgii Cabbaasiyiinta, kooxo Khawaarij ah waxay kacdoono badan ka kiciyeen Ciraaq, Jasiira, Baariska (Faaris) iyo Waqooyiga Afrika. Kacdoonnadaas badankood si ciidan ah ayaa la qabsaday. Waqooyiga Afrika iyo Cumaan, mabaadi'da Ibaadiya waxay ku sii jirtay oo waxay dhistay dowlado, sida imaamnimada Cumaan iyo dowladdii Rustamiyiinta ee Taahart.

XusuusinIbaadiyada maanta jirta, gaar ahaan Cumaan, Zanzibar iyo Waqooyiga Afrika, iyaduba ma aqbasho in lagu tiriyo Khawaarijta, oo waxay isu aragtaa dhaqan diimeed gooni ah. Sidoo kale ereyga 'Khawaarij' badanaa waxaa loo isticmaala si dood ah oo lagu eedeeyo kooxo casri ah; taasi waa isticmaal siyaasadeed oo ka duwan macnaha taariikhiga.

Hubanti la'aanWarbixinno badan oo ku saabsan Khawaarijta waxay ka yimaadeen qorayaal ku tiirsan dhinacyada ka soo horjeeday, sidaas darteed tirooyinka dagaallada iyo qaar ka mid ah tilmaamaha caqiidada waa arrimo lagu doodo taariikhyahannada dhexdooda.

Qeybaha:394 eray · 0 ilo