Kilimanjaro: Sarreynta Buurta

Kilimanjaro waa buur go'doonsan oo ku taal waqooyi-bari Tanzania, agagaarka xadka Kenya. Dhabarkeeda ugu sarreeya waxaa loo yaqaan Uhuru Peak, oo caadi ahaan lagu qiyaaso 5,895 mitir (qiyaastii 19,341 fuudh) oo ka sarreeya heerka badda. Taasi waxay ka dhigaysa meesha ugu sarreysa qaaradda Afrika.

Kilimanjaro ma aha silsilad buuro, ee waa buur fulkaano ah oo keligeed ka soo baxday bannaanka. Sababtaas awgeed, sarreyntii ay ka sarreyso dhulka ku hareeraysan — oo lagu magacaabo 'prominence' — aad bay u weyn tahay, waana mid ka mid ah buuraha keli ah ee ugu sarreeya adduunka.

Sida tirada 5,895 loo helay

Tirada 5,895 mitir waxay ka soo jeeddaa qiyaasaha sahanka dhulka ee la sameeyay qarniyadii 20-aad, oo markii dambe lagu xaqiijiyay tignoolajiyada GPS. Waxay ku taagan tahay khariidadaha rasmiga ah iyo calaamadda dhabarka kore. Qiyaasaha casriga ah ee GPS-ka waxay mararka qaar bixiyaan tiro yar oo ka duwan, sida 5,891 ama 5,892 mitir, taas oo ku xiran hab-qiyaasidda iyo 'geoid' — model-ka dushii badda ee la isticmaalay.

Dhabarrada saddexda

Kilimanjaro waxay leedahay saddex fulkaano-cone ah. Kibo waa midda ugu sarreeya, waana halka Uhuru Peak ku yaal. Mawenzi waxay ku dhow dahay 5,150 mitir, halka Shira ay tahay tii ugu hooseeya, qiyaastii 3,960 mitir. Kibo ma aha mid dhammaaday gebi ahaan; weli waxaa ka soo baxa gaas iyo urur baaruud ah oo godka dhexe.

Barafka dushii kore

In kasta oo Kilimanjaro ku dhow tahay dhul-bare (equator), sarreyntu waxay ka dhigtay in dushii kore barafyo joogto ah ay ku jiraan. Cabbirka barafkaas si joogto ah hoos ayuu u dhacayay muddo qarni ka badan, taas oo la xiriirta isbeddel cimilo iyo hoos u dhac roobaadka. Hoos u dhaca barafka ma beddelin sarreynta buurta si la cabbiri karo.

Fuulidda

Uhuru Peak waa mid ka mid ah dhabarrada waaweyn ee la gaari karo iyada oo aan la isticmaalin qalab fuulid teknikal ah. Waddooyin dhowr ah — sida Marangu, Machame iyo Rongai — waxay socodka gaarsiisaa dhabarka. Caqabadda ugu weyn waa cudurka sarreynta, oo ka yimaada hoos u dhaca cadaadiska hawada marka lo dhaafo 4,000 mitir.