Klorofyll
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Klorofyll waa noocyo molekuulo ah (unug kiimikaad oo laga sameeyay atomo isku xiran) oo laga helo dhirta, algada iyo bakteeriyo iftiin isticmaala. Waa maaddada siisa caleenta midabka cagaaran, waxayna qabataa tamarta iftiinka qorraxda si loogu isticmaalo fotosintesis — habka dhirtu ku beddesho kaarboon labo-ogsaydh iyo biyo sonkor iyo ogsijiin.
Klorofyll wuxuu ku jiraa unugyo yaryar oo unugga dhirta ku dhex jira oo la yidhaahdo kloroplast. Halkaas waxay ku dhex xidhan yihiin xuubab (membrane) la yidhaahdo tylakoid, kuwaas oo isku dul saaran. Isku-darka klorofyll iyo borotiinada ayaa sameeya nidaam qabta iftiinka oo la yidhaahdo footo-nidaam.
Dhismaha kiimikaad
Molekuulka klorofyll wuxuu leeyahay laba qaybood oo waaweyn. Qaybta hore waa goobaabin (giraan) laga sameeyay afar xalqado nitrojiin leh, badhtankeedana waxaa ku jira atam magniisiyoom ah. Qaybta labaad waa dabo dheer oo dufan ah oo molekuulka ku hayta xuubka tylakoid. Atamka magniisiyoomka ee badhtanka ayaa muhiim u ah sida klorofyll iftiinka u nuugo.
Sababta uu cagaar u yahay
Iftiinka cad ee qorraxdu wuxuu ka kooban yahay midabyo kala duwan. Klorofyll wuxuu si xoog leh u nuugaa iftiinka buluugga ah iyo kan casaanka ah, laakiin wuxuu celiyaa oo dib u tuuraa iftiinka cagaaran. Sidaas darteed indhaha bini-aadamku waxay caleenta u arkaan cagaar.
Noocyada
Waxaa jira dhowr nooc oo klorofyll ah oo lagu kala saaray xarfo. Klorofyll a waa kan ugu baahsan, wuxuuna ku jiraa dhammaan noolaha fotosintesis sameeya ee ogsijiinka sii daaya. Klorofyll b wuxuu ka jiraa dhirta dhulka iyo algada cagaaran, wuxuuna caawiyaa qabashada iftiin dheeraad ah oo uu klorofyll a si fiican u nuugi waayo. Noocyada kale, sida klorofyll c iyo d, waxay ka jiraan algo iyo noolo badeed gaar ah.
Isbeddelka midabka caleenta
Xilliyada qabow ee meelaha diirimaadku kala duwan yahay, dhirta qaarkeed way joojiyaan samaynta klorofyll cusub. Marka klorofyll hore uu burburo, midabyo kale oo horeyba caleenta ugu jiray — sida huruudka iyo liinta — ayaa muuqda. Sidoo kale, hilibka miraha markay bislaadaan waxay inta badan lumiyaan klorofyll.