Koloriin

Koloriin (Ingiriisi: Chlorine) waa curiye kiimikaad ah oo lagu calaamadeeyo Cl, lambarkiisa atomiguna yahay 17. Wuxuu ka mid yahay kooxda halogen-nada ee shaxda xilliyadeed (periodic table), taasoo ah koox curiyeyaal ah oo si degdeg ah ula falgala curiyeyaal kale. Xaaladda caadiga ah, koloriinku waa gaas midab jaalle-cagaaran leh, uruna aad u xoog badan.

Dabeecadda dhexdeeda koloriin gaas ah kuma jiro si xor ah, waayo aad buu u falgalaa. Wuxuu inta badan ku jiraa qaab milix ah, gaar ahaan sodium chloride (NaCl) oo ah cusbada cuntada iyo milixda badaha. Sidaas awgeed, biyaha badaha iyo kaydadka cusbada dhulka hoostiisa ayaa ah isha ugu weyn ee laga soo saaro.

Sifooyinka kiimikaad

Koloriinku waa oksaydiye xoog leh, macnaha waa inuu curiyeyaal kale ka qaato elektaroon. Wuxuu si toos ah ula falgalaa biraha badankood iyo curiyeyaal aan bir ahayn, isagoo sameeya walxo la yidhaahdo chlorides. Marka gaaska koloriin lagu daro biyo, waxaa dhasha isku dar ka kooban hydrochloric acid iyo hypochlorous acid, kaas oo ah sababta uu u leeyahay awood dilis oo jeermis ah.

Soo saarista

Habka warshadaha ee ugu caansan waa electrolysis oo lagu sameeyo xal cusbo ah (brine). Koronto marka la mariyo xalka, koloriin ayaa ka soo baxa dhinaca anode-ka, halka hydrogen iyo sodium hydroxide (caustic soda) laga helo dhinaca kale. Habkan waxaa loo yaqaan warshadaha 'chlor-alkali', wuxuuna isku mar soo saaraa saddex badeeco oo ganacsi.

Isticmaalka

Isticmaalka ugu baahsan waa nadiifinta biyaha la cabbo iyo barkadaha dabaasha, iyada oo la dilo bakteeriyada iyo jeermiska kale. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa samaynta walxo caag ah sida PVC, dawooyin, dhirta-dile, iyo kiimikooyin badan oo warshadeed. Waxaa jira sidoo kale isticmaal guri oo ah bleach-ka dharka lagu caddeeyo, oo asal ahaan ah sodium hypochlorite.

Khataraha caafimaad

Neefsashada gaaska koloriin ee heerar sarreeya waxay wax u dhimi kartaa sambabbada iyo marinnada neefsashada. Waxaa jira taariikh uu koloriin loo isticmaalay hub kiimikaad ah intii lagu jiray Dagaalkii Koowaad ee Aduunka. Maanta, heshiisyada caalamiga ah ee hubka kiimikaadka ayaa xakameeya isticmaalkiisa dagaal, halka isticmaalka warshadaha uu leeyahay xeerar badbaado oo adag.