Korjoognimo
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
20 luqadood
Korjoognimo (Ingiriisi: supremacism) waa fikrad siyaasadeed iyo bulsho oo ku dhisan sheegashada ah in koox gaar ah — sida koox midab, qowmiyad, diin, jinsi ama dhaqan — ay dabeecad ahaan ka sarrayso kooxaha kale, oo sidaas darteed ay xaq u leedahay inay xukunto, awoodda hayso, ama xuquuq badan hesho. Fikraddu waxay isku daraysaa laba shay: kala-sarrayn (hierarchy) la sheegto inay dabiici tahay, iyo natiijo siyaasadeed ah in awoodda loo qaybiyo si kala-sarraynta ku dheellitiran.
Korjoognimo waa ka duwan tahay oo waa ka ballaadhan tahay nacaybka shakhsi ahaaneed. Marka ay noqoto barnaamij siyaasadeed, waxay noqotaa nidaam sharci iyo hay'ado: shuruucda codbixinta, milkiilashada dhulka, waxbarashada, shaqooyinka iyo booliiska ayaa loo dhisi kara si kooxda la sheegto inay sarrayso ay mudnaan ku haysato. Taariikh ahaan, sheegashooyinkan waxaa lagu taageeray fikrado saynis-been ah, akhris diimeed, iyo sheeko-taariikh qaran.
Noocyada la caanka ah
Korjoognimada midab ku saleysan waxay sheegataa in koox midab gaar ah ay tahay tan sarreysa; tusaale ugu caansan waa korjoognimada caddaanka (white supremacism), oo ku dhaqan tirsanayd nidaamyada gumeysiga, kala-soocidda Mareykanka Koonfureed, iyo abartheyd Koonfur Afrika. Waxaa kale oo jira korjoognimo qowmiyad ku saleysan, oo koox qowmiyad ah ka dhigto tan xaq u leh dhulka iyo dawladda; korjoognimo diimeed, oo diin gaar ah ka dhigto mid kaliya sharci u yeelan karta xukunka; iyo korjoognimada lab ah (male supremacism), oo ragga ka dhigto tan awoodda leh guriga iyo bulshada.
Sida ay u shaqeyso
Kooxaha korjoognimada wataa inta badan waxay isticmaalaan qaab hadal isku mid ah: qeexid cid "annaga" ah iyo cid "iyaga" ah; sheegasho khatar ah in kooxda kale ay bedelayso ama wasakheynayso kooxda sarreysa; iyo bixinta xal ah kala-soocid, ka-saarid, ama xukun toos ah. Xisbiyo iyo dhaqdhaqaaqyo qaar waxay eray-bixin dhaqan ah adeegsadaan (sida "ilaalinta dhaqanka") si ay sheegashada kala-sarraynta u dhigaan hab la aqbali karo dood guud.
Jawaab sharci iyo caalami
Heshiisyo caalami ah, gaar ahaan Heshiiska Ka-hortagga Kala-soocidda Midabka (ICERD) ee Qaramada Midoobay, waxay dalalka ku waajibiyeen inay ka hortagaan kala-soocidda midab iyo qowmiyad ku saleysan. Dalal badan waxay sharci ka dhigeen kicinta nacaybka iyo ururrada rabshadda wata. Su'aalaha dooda badan leh waxaa ka mid ah xadka u dhexeeya xorriyadda hadalka iyo mamnuucidda hadalka nacaybka, iyo sida loo cabbiro kala-soocidda nidaamsan oo aan sharci cad ku qornayn.