New Born sign in Pristina Kosovo.qiv · CC BY-SA 2.0 · Commons
Kosofo (Kosovo) waa dal ku yaal bartamaha koonfur-bari Yurub, gudaha gobolka Balkan. Caasimaddiisa iyo magaalada ugu weyn waa Pristina. Xisaabinta dadweynaha ee sannadka 2024 ay samaysay Hay'adda Tirakoobka ee Kosofo waxay natiijo hordhac ah ka bixisay tiro dad ah 1,586,659, oo ka mid ah 795,046 rag iyo 791,614 haween; celceliska da'da wuxuu ka kacay 29.97 sano (2011) illaa 34.8 sano (2024).
Kosofo waxay ku dhawaaqday madax-bannaani 17 Febraayo 2008, ka dib markii sannadkii 1999 dhammaaday dagaal, oo dabadeed gobolka la geliyey maamul ku-meel-gaar ah oo Qaramada Midoobay hoggaamineyso sida ku cad Qaraarka Golaha Ammaanka 1244. Serbia ma aqoonsan tanaasulka, taasina waxay ka dhigtay in Kosofo aysan xubin ka noqon Qaramada Midoobay ilaa hadda.
Xaaladda sharciga caalamiga iyo aqoonsiga
22 Luulyo 2010, Maxkamadda Caddaaladda Caalamiga ah (ICJ) waxay soo saartay ra'yi la-talin ah (advisory opinion — talo sharci oo aan qasab ahayn) oo sheegaysa in ku-dhawaaqista madax-bannaanida Kosofo aysan ku xadgudbin sharciga caalamiga ah, maadaama sharciga caalamiga ah uusan lahayn xeer mamnuucaya ku-dhawaaqista madax-bannaanida. Ra'yigaas wuxuu ka saaray dooda sharci ee ugu adkeyd ka-hortagga madax-bannaanida, laakiin ma xaliyin khilaafka Beograd iyo Pristina. Shan dal xubno ka ah Midowga Yurub — Spain, Romania, Slovakia, Giriigga iyo Qubrus — weli ma aqoonsana Kosofo.
Dadka iyo qaybaha bulshada
Xisaabinta 2024 waxay gaartay in ka badan 99.8% goobaha koodhaysan ee Kosofo, laakiin waxaa jiray qaadacyo waaweyn oo ka dhacay qaar ka mid ah degmooyinka waqooyiga, halkaas oo bulshada Serbiyaanka ah aad ugu badan tahay. Sidaas darteed tirooyinka qowmiyadeed ee la faafiyay waa in loo eegaa iyada oo la tixgelinayo daboolid la'aanta. Guud ahaan, Albaaniyiinta waxay ka dhigan yihiin inta ugu badan dadka, halka Serbiyaanka, Boshnyaaqa, Turkiga, Ashkali iyo Romani ay yihiin bulshooyin yaryar oo sharciga xaqiijiyo xilalka loo kaydiyo baarlamaanka.
Kosofo waa jamhuuriyad baarlamaani ah oo mideysan. Sannadihii 2025–2026 waxaa ka jiray xannibaad hay'adeed oo dheer: doorashada baarlamaanka ee ka dib, doorashada Guddoomiyaha Golaha Qaranka ay hakad gashay in ka badan 57 jeer isku day, taas oo keentay doorasho degdeg ah 28 Diseembar 2025, halkaas oo Vetëvendosje (LVV) ay ku qaadatay 57 kursi. 11 Febraayo 2026, baarlamaanka wuxuu ansixiyay xukuumadda cusub ee Albin Kurti 66 cod oo taageeray iyo 49 oo diiday. Xasilloonidaas ma raagtay: doorasho kale ayaa dhacday 7 Juun 2026, oo baarlamaanka cusub weli lama dhisin bilowgii Ogosto 2026, waqtigii Maxkamadda Dastuuriga ah dejisayna wuu dhaafay.
Wada-hadalka Beograd–Pristina
Wada-hadalka Midowga Yurub fududeeyo wuxuu bilaabmay Maarso 2011. Muddadii dhawayd labada dhinac waxay gaareen Heshiiskii Brussels ee 27 Febraayo 2023 iyo Heshiiskii Ohrid ee 18 Maarso 2023 (Kosofo way saxeexday, Serbia waxay af ahaan oo keliya ku heshiisay). Baarlamaanka Yurub wuxuu ka warramay in labada dhinac ay ku guuldarreysteen fulinta ballanqaadyadooda. 24 Sebtembar 2023, koox hubaysan oo Serbiyaan ah waxay weerar ka fulisay waqooyiga Kosofo; hal sarkaal booliis Kosofo iyo saddex weerarleyda ah way ku dhinteen. Illaa Maarso 2025 wada-hadalka weli wuxuu ku sii jiray hakad.
Nidaamka ammaanka
Ciidanka NATO ee KFOR wuxuu ku sugnaa Kosofo laga soo bilaabo 12 Juun 1999, waxaana mandate-kiisa ka helay Qaraarka 1244 iyo heshiiska farsamada milatari ee NATO iyo Yugoslavia. Sida NATO sheegtay, KFOR wuxuu leeyahay ku dhawaad 4,600 askari oo ka yimid 31 dal xulafo iyo lammaane ah. Nidaamka ammaanka wuxuu saddex heer leeyahay: Booliska Kosofo (kii koowaad), howlgalka sharci-yaqaanka Midowga Yurub EULEX iyo unugga booliska la abaabulay (kii labaad), iyo KFOR (kii saddexaad). Beddelka Ciidanka Ammaanka Kosofo (KSF) oo loo rogayo ciidan qaran wuxuu ah arrin ay Beograd si xoog leh ka soo horjeeddo.
Dhaqaalaha
Kosofo waxay isticmaashaa euro-da, in kastoo aysan xubin ka ahayn aaggii euro-da si rasmi ah. Xawaaladaha diaspora-da waa saldhig weyn: sannadkii 2023 waxay gaareen 1.9 bilyan doolar, oo ah 18% GDP-ga, mid ka mid ah heerarka ugu sarreeya adduunka; dhowr ilo waxay tilmaamayaan in ku dhawaad laba qoys kasta oo saddex ah ay sheeganayaan inay xawaalado helaan. IMF waxay 2025 filaysay koritaan dhaqaale 4% iyo sicir-barar ku dhawaad 2¼%. Warbixinta BTI 2026 waxay sheegtay in shaqo-la'aanta guud ay hoos u dhacday illaa qiyaastii 12% sannadkii 2024, halka shaqo-la'aanta dhallinyarada ay weli sarreysay oo gaartay 41%; socdaalka dibedda wuxuu sii socdaa.
Isdhexgalka Yurub
Kosofo waxay codsi xubinnimo Midowga Yurub gudbisay 15 Diseembar 2022, laakiin heerkeeda wuxuu weli yahay "musharrax suurtogal ah" (potential candidate) — taas oo ka hooseysa heerka musharraxnimo rasmi ah. Xoraynta fiisaha ee Midowga Yurub ayaa dhaqan-gashay, taas oo IMF ay ku tilmaamtay arrin laga yaabo inay saameyso suuqa shaqada iyo yaraanta xirfadaha muddada dhexe.
Hubanti la'aanTirada saxda ah ee dalalka aqoonsanaya Kosofo way kala duwan tahay ilo kasta, sababtoo ah dal-dalka qaar ay aqoonsigooda burisay ama shakiga la geliyay. Dowladda Mareykanka waxay 2025 tilmaantay "in ka badan 100 dal xubin ka ah QM". Sidoo kale xaaladda siyaasadeed ee gudaha (dhismaha baarlamaanka iyo xukuumadda) waxay si degdeg ah u beddelantay 2025–2026, sidaas darteed macluumaadka xilalka waa in laga hubiyo ilo cusub. Tirooyinka xisaabinta 2024 ee la soo bandhigay waa kuwo hordhac ah, natiijooyinka kama dambeysta ahna waxaa laga yaabaa inay kala duwanaadaan.
XusuusinMagaca ku qoran luqado kala duwan: en/fr/it "Kosovo", tr "Kosova", ar "كوسوفو". Serbia iyo dalalka aan aqoonsanayn waxay inta badan u tixraacaan "Kosovo iyo Metohija", oo ah magaca gobolka sida ku cad dastuurka Serbia. Isticmaalka magac gaar ah waxaa badanaa lala xiriiriyaa aragti siyaasadeed.
Aragtiyo kala duwan
Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.
Iskuulka Aragtida Somaliland
Kosofo waxay tusaale u tahay xaqiiqo aanu had iyo jeer sheegno: aqoonsigu ma aha oo keliya arrin sharci, waa go'aan siyaasadeed. Ra'yiga la-talinta ah ee ICJ ee 22 Luulyo 2010 wuxuu si cad u sheegay in ku-dhawaaqista madax-bannaanidu aysan ku xadgudbin sharciga caalamiga ah — hase yeeshee Kosofo weli xubin kama aha Qaramada Midoobay, shan dal oo EU ahna ma aqoonsana. Taasi waxay caddaynaysaa in dooddu tahay awood, ma aha xujo sharci. Annaga oo Somaliland ah, waxaan ka dhaadhicin doonnaa in kiiskeennu ka xoog badan yahay: waxaan haysannaa madax-bannaanidii ka horreysay 1960 iyo xuduud caalami ah oo hore loo aqoonsaday, doorasho isbeddel awood ah keentay, iyo ammaan aan KFOR ku tiirsanayn. Halka Kosofo ay u baahnayd kun askari oo shisheeye, Hargeysa waxay xasilloonideeda ka dhistay iyada oo aan la siin aqoonsi, gargaar ammaan ah, ama xubinnimo. Haddii adduunku Pristina u furay albaabka, gacan-ka-hadhitaanka Somaliland waa cadaalad-darro siyaasadeed oo aan la qarin karin.
Bayaanka iskuulka
Wuxuu udub dhexaad ka dhigtaa doodda ah in Somaliland ay ku noqotay madax-bannaanidii ka horreysay 1960 iyo waayo-aragnimada dhismaha dawlad gudaha ka dhalatay. Aqoonsi la'aanta wuxuu u arkaa arrin maamul-caajis ah, ma aha mid sharci ah. Wuxuu si joogto ah uga fogaadaa akhriska Muqdisho udub-dhexaadka u ah.
Iskuulka Dheellitirka Hay'adeed
Kiiska Kosofo waa muraayad muujinaysa in aqoonsi iyo awood-dawladeed ay yihiin laba shay oo kala duwan. In ka badan 100 dal ayaa aqoonsaday, euro ayay isticmaashaa, EULEX iyo KFOR-na way taageeraan — laakiin doorashada Guddoomiyaha baarlamaanka ayaa in ka badan 57 jeer fashilantay, xukuumadda 11 Febraayo 2026 la ansixiyay ma raagin, doorashadii 7 Juun 2026 ka dibna baarlamaan lama dhisin ilaa Ogosto, xilligii Maxkamadda Dastuuriga ahna wuu dhaafay. Tani waa fashil hay'adeed, ma aha fashil aqoonsi. Casharku waa: qawaaniinta habraaca ee aan lahayn hab-xallin marka la isku hayo waxay dalka geliyaan xannibaad joogto ah. Xawaaladaha 1.9 bilyan oo doolar ah ee 18% GDP-ga ah waxay muujinayaan dhaqaale ku tiirsan dibadda, halka shaqo-la'aanta dhallinyaradu 41% tahay — taasi waa calaamad ah in hay'aduhu aanay abuurin awood dhaqaale oo gudaha ah. Dawlad-dhisid waa dhisme xisaab-ku-xiran, ma aha calan iyo aqoonsi keliya.
Bayaanka iskuulka
Wuxuu wax ka qoraa muraayadda awoodda dawladda iyo sii socodka hay'adaha. Waxa uu actors u arkaa dad xisaab-ku-socda, ma aha kuwo lagu tilmaamo eray qiimeyn ah. Wuxuu ka rajo badan yahay iskuulada kale in xal hay'adeed la gaadhi karo — taasi waa aaminsanaan hore, ma aha natiijo cilmiyeed.
Iskuulka Turkiga ee Geeska Afrika
jihayn: TR
Turkigu wuxuu Kosova aqoonsaday isla markii ay ku dhawaaqday 17 Febraayo 2008, taasna ma ahayn go'aan kedis ah. Waa xiriir taariikhi, dhaqan iyo diimeed oo qaruumaha Balkan-ka na xiriiriya, wuxuuna qayb ka yahay siyaasad guud oo Ankara ku dhisatay: horta joogitaan waxbarasho, dhismo iyo maalgashi, ka dibna saaxiibtinnimo siyaasadeed. Turkigu wuxuu ku sugan yahay KFOR-ka 31 dal ka mid ah, isla mar ahaantaana wuxuu taageeraa in Ciidanka Ammaanka Kosovo (KSF) loo rogo ciidan qaran oo tababaran — dhab ahaan hab la mid ah waxa Muqdisho ka socda. Kani waa nooc geeddi-socod ah oo lagu qiimeeyo Soomaaliya: awood gudaha ah oo la dhiso, ma aha maamul dibadda laga hoggaamiyo sida UNMIK. Dalalka reer Yurub qaarkood weli Kosova way ka hor-yimaadaan, xubinnimadana kama dhalin ay codsi gudbiyeen 2022 wixii ka dambeeyay. Halkaasi waxaa ka muuqda in nidaamka Galbeedku dabaqad-kala-duwan yahay — Ankara-na taas si kale ayay u aragtaa.
Bayaanka iskuulka
Wuxuu joogitaanka Turkiga ee Soomaaliya iyo siyaasadda Geeska Afrika ka akhriyaa muraayadda mudnaanta siyaasadda dibadda ee Turkiga. Doorka Turkiga wuxuu si ka wanaagsan uga eegaa actor-yada kale ee dibadda, wuxuuna badanaa isticmaalaa ilo Turki ah. Jihayntan waa mid la sheegay: qayb kasta oo iskuulkan laga qoro waxa loo bandhigaa akhristaha iyada oo ay la socoto qoraalkan, keligeedna looma isticmaalo salka xaqiiqada.
