Kubad

Kubad (sidoo kale la qoro kubbad) waa shay joomatari (cilmiga qaababka) oo saddex-cabbir leh. Waxaa lagu qeexaa in dhammaan barruhu (dhibcaha) ku yaal dusheeda ay masaafo siman uga jiraan hal barta oo dhexe loo yaqaan xarunta. Masaafadaas la mid ah waxaa la yiraahdaa gacan-dhexaad (radius).

Kubaddu waa qaabka saddex-cabbirka ah ee ugu simman. Ma laha geeso, ma laha xarriiqyo cidhif ah, dusheeduna waa mid isku mid ah dhinac kasta. Sababtaas awgeed waxay ka mid tahay qaababka ugu badan ee lagu isticmaalo xisaabta, fiisigiska iyo injineernimada.

Qeexid iyo qaybaha

Xarunta waa barta udub-dhexaadka ah. Gacan-dhexaadku (r) waa masaafada u dhexeysa xarunta iyo bar kasta oo dusha ah. Dhexroorka (diameter) waa laba jibbaar gacan-dhexaadka, wuxuuna ah xariiqda ugu dheer ee kubadda dhex marta oo xarunta soo mari karta. Xariiq kasta oo kubadda dhex marta oo xarunta mara wuxuu u kala qaybiyaa laba qeybood oo isku eg oo la yiraahdo nus-kubadeed.

Qaacidooyinka xisaabta

Bedka dusha kubadda waxaa lagu xisaabiyaa 4πr². Mugga (volume) gudaha kubadda waxaa lagu xisaabiyaa (4/3)πr³. Labada qaacido waxay ku tiirsan yihiin oo keliya gacan-dhexaadka, taas oo muujinaysa in kubad kasta ay la mid tahay mid kale marka la siman yahay gacan-dhexaadku.

Farqiga u dhexeeya dusha iyo mugga

Xisaabta afafka qaar waxay kala saaraan dusha kubadda oo keliya iyo shayga buuxa ee gudaha leh. Ingiriisiga, 'sphere' waxay badanaa loola jeedaa dusha, halka 'ball' loo isticmaalo shayga buuxa. Af-Soomaaliga eraygu 'kubad' labadaba wuu wada qaadi karaa, macnaha waxaa lagu kala saaraa xaaladda hadalka.

Muuqaal dabiici ah iyo isticmaal

Qaabka kubadda ayaa si dabiici ah u soo baxa marka xoogga cufis-jiidashada uu shay si siman u soo isku ururiyo, tusaale ahaan xiddigaha iyo meerayaasha waaweyn, iyo sidoo kale dhibcaha biyaha ee yaryar oo ay xoogga dusha sare (surface tension) qaabeeyo. Jidhka meerayaashu si buuxda kuma simna kubad, waayo wareegga ku saabsan dhidibkooda ayaa dhinacyada dhexe u ballaadhiya.