Laf

Laf waa nooc unug (nasiij) adag oo ka mid ah qalfoofka gudaha ee xayawaannada laf-dhabarta leh, oo ay ku jiraan aadanaha. Lafuhu waxay taageeraan jirka, ilaaliyaan xubnaha nugul sida maskaxda iyo wadnaha, waxayna meel ay ku dhegaan siiyaan murqaha, sidaas darteedna dhaqdhaqaaqa suurtogeliyaan.

In kasta oo laftu u muuqato mid adag oo aan is-beddelin, waa nasiij nool oo leh unugyo, xididdo dhiig iyo dareemayaal. Waxay had iyo jeer ku jirtaa habsocod dib-u-dhis ah: qaybo laga jaro ayaa la beddelaa qaybo cusub, taasoo suurtogelinaysa in laftu bogsato marka ay jabto.

Qaab-dhismeedka

Laftu waxay ka kooban tahay laba nooc oo kala duwan: lafta adag (compact) oo dahaadha dusha sare, iyo lafta boosaska leh (spongy/trabecular) oo ku jirta gudaha. Dusha banaan waxaa dahaarta xuub loo yaqaan periosteum. Gudaha lafaha waaweyn waxaa ku jira dhuux (bone marrow), oo qaar ka mid ah ay ka soo saaraan unugyada dhiigga.

Marka la eego walxaha ka sameysan, laftu waa isku-dar. Qaybta dabiiciga ah waxaa badanaa ka kooban borotiin la yidhaahdo kolaajiin, kaas oo laftii siiya laalaabnaan iyo adkeysi. Qaybta macdanta ah — oo inta badan ka kooban milixyada kaalshiyamka iyo fosfooraska — ayaa siisa adkaanta. Isku-darkaas ayaa ka dhigaya laf mid aan si fudud u jabin.

Unugyada laftaa

Saddex nooc oo unug ah ayaa hawsha ugu weyn qabta. Osteoblast-yadu waxay dhisaan nasiij laf cusub. Osteocyte-yadu waa unugyo ku dhex xanniban nasiijka la dhisay oo la socda xaaladda laftaa. Osteoclast-yadu waxay burburiyaan oo dib u milmiyaan laf hore. Isu-dheellitirka labada hawlood ee dhisidda iyo burburinta ayaa go'aamiya cufnaanta laftaa.

Hawlaha kale

Marka laga soo tago taageerada iyo ilaalinta, lafuhu waxay u shaqeeyaan sidii kayd macdan: jirku wuxuu kaalshiyam ka soo qaataa ama ku kaydiyaa lafaha si uu heerka dhiigga ugu hayo meel go'an. Dhuuxa gudaha ku jiraa wuxuu soo saaraa unugyada dhiigga cas, kuwa cad iyo saxarrada dhiigga (platelets). Dhegtaa yaryar ee dhegta dhexe ayaa sidoo kale gudbisa dhawaaqa.

Xaalado saameeya

Jabka laftaa wuxuu ka dhashaa xoog dibadeed ama laf tayadeedu hoos u dhacday. Osteoporosis waa xaalad ay cufnaanta laftaa hoos u dhacdo, taasoo kordhisa fursadda jabka; waxay badanaa la xidhiidhaa da'da, hormoonnada iyo yaraanta kaalshiyamka ama fitamiin D. Caruurta, yaraanta fitamiin D waxay keeni kartaa rakitis, oo lafuhu si aan caadi ahayn u qaabeystaan.