Lahjadaha Af Soomaaliga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
4 luqadood
Af Soomaaligu waa af ka tirsan qoyska Kushitiga (Cushitic), oo qayb ka ah furcada weyn ee Afro-Aasiyaanka. Waxaa lagaga hadlaa Soomaaliya, Jabuuti, gobolka Soomaalida ee Itoobiya, iyo waqooyi-bari Kenya, sidoo kale bulshooyinka qurbaha. Sida afaf badan oo baaxad ballaaran leh, wuxuu leeyahay lahjado kala duwan oo ku kala duwan dhawaaq, ereybixin iyo qaar ka mid ah qaanuunnada naxwaha.
Kala soocidda lahjadaha waxay ku xidhan tahay heerka is-fahamka (mutual intelligibility) iyo astaamaha luqadeed. Qeybinta ugu caansan ee cilmi-luqadeedka waxay saddex kooxood u kala saartaa: lahjadaha Waqooyi (oo Af-Maxaa loogu yeero), Benaadir, iyo Maay. Qaar ka mid ah cilmi-yaqaannada Maay iyo lahjadaha la xidhiidha waxay u arkaan af madax-bannaan halkii lahjad, taasina waa sababta magaca 'Afafka Soomaaliga' loo isticmaalo qaar ka mid ah tixraacyada.
Lahjadaha Waqooyi
Lahjadaha Waqooyi (Northern Somali) waxaa laga hadlaa inta badan waqooyiga Soomaaliya, Jabuuti, gobolka Soomaalida ee Itoobiya iyo qaybo Kenya ah. Kooxdan ayaa ah saldhigga af-qoraalka iyo af-rasmiga ah ee la isticmaalo warbaahinta, waxbarashada iyo dawladda. Marka la yidhaahdo 'Af Soomaali caadi ah' ama Standard Somali, badanaa waxaa loola jeedaa nooca ku salaysan lahjadahan.
Benaadir
Lahjadaha Benaadir waxaa lagaga hadlaa xeebta dhexe ee Soomaaliya, oo ay ku jiraan Muqdisho, Marka, Baraawe iyo agagaarkooda. Waxay si weyn ula fahmi karaan lahjadaha Waqooyi, in kastoo ay leeyihiin kala duwanaansho dhawaaqeed iyo eray ah. Xeebta waxaa sidoo kale laga helaa afaf ama nooc kale sida Chimwiini ee Baraawe, kaas oo aan ka soo jeedin Af Soomaaliga laakiin uu ku jiro bay'ada af-badnaanta ee gobolka.
Maay iyo koonfurta-galbeed
Af Maay waxaa lagaga hadlaa koonfurta iyo koonfur-galbeed ee Soomaaliya, gaar ahaan gobollada Baay iyo Bakool iyo agagaarka wabiyada. Wuxuu ka duwan yahay lahjadaha Waqooyi qaab dhawaaqeed iyo naxwe ahaan; is-fahamku ma sahlana marka aan la baran. Sababtaas awgeed, tixraacyo badan waxay u qoraan af gaar ah oo la xidhiidha, halka kuwa kalena ay ku daraan lahjadaha Af Soomaaliga.