Lakab dhul

Lakab dhul (Ingiriisi: stratum, wadar: strata) waa qayb dhagax ah oo taxan, kala saaran, oo leh sifooyin isku mid ah sida nooca walxaha, midabka, ama cabbirka xabbadaha. Lakabyadu waxay caadi ahaan sameysmaan marka walxo dhagax-noqonaya (sida ciid, dhoobo, ama nuurad) ay ku urursadaan biyo hoosteed ama dhul dushiisa, kadibna isku cadaadiyaan wakhti dheer.

Barashada lakabyada iyo isku-dul-fadhigooda waxaa loo yaqaan istaraatiigraafi (stratigraphy). Waa mid ka mid ah aasaaska cilmiga dhulka, maxaa yeelay habaynta lakabyadu waxay siisaa saynisyahannada hab ay ku kala saaraan dhacdooyin waqti ahaan isku xigxiga.

Samaysanka

Lakabyada badankoodu waa kuwo rasoobi ah (sedimentary). Walxaha nabaad-guurka ka dhasha waxaa qaada biyo, dabayl ama baraf, waxayna ku fadhiistaan meelo hoos u dhaadhacsan sida badweynta salkeeda, harooyinka, ama webi-afeedyada. Marka urur cusub ku soo kordho, kan hoose wuu cadaadiyaa oo isku dhegaa, kolkaasna wuxuu noqdaa dhagax adag. Waxaa sidoo kale jira lakabyo ka dhasha dab-qaboojin (volcanic) sida dambaska foolkaanaha ee dul fidsan.

Mabaadi'da istaraatiigraafiga

Mabda'a asalka ah waa ka 'isku xigxiga asalka ah' (superposition): haddii lakabyadu aanay wax-is-beddel ku imaan, kan ugu hooseeya ayaa ugu da' weyn, kan ugu sarreeyana ugu da' yar. Mabda' kale waa 'toosnaanta asalka ah' — lakabyadu waxay marka hore sameysmaan iyagoo siman ku dhow. Marka mustaqbalka lagu arko lakab jiidsan ama qalloocan, taasi waxay tilmaamaysaa dhaqdhaqaaq dhul-gariir ama riixid taarikeed (tectonic).

Fosillada iyo taariikhaynta

Lakabyo badan waxaa ku jira haraaga noolaha (fosil). Noocyada fosillada qaarkood — oo loo yaqaan fosillo tilmaame ah — waxay noolaayeen muddo kooban oo goob ballaaran ku faafeen, sidaas darteed waxay caawiyaan in lakabyo kala fog la isbarbar dhigo. Habab kale sida taariikhaynta shucaaca (radiometric dating) ayaa la isticmaalaa marka dhagaxyo foolkaano ah ay ku dhex jiraan taxanaha.

Muhiimadda

Lakabyada dhulka waxaa loo isticmaalaa raadinta kheyraadka sida saliidda, gaaska, biyaha dhulka hoostiisa iyo macdanta. Sidoo kale waxay ka caawiyaan qiyaasidda halista dhulgariirka iyo dib-u-dhiska cimilada hore ee dhulka.