HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Libiya

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

265 luqadood
Libya ace
Libyen als
Libya ami
Libia ang
Libia ann
Libia ast
Libia avk
Libya ban
Libyen bar
Lėbėjė bat-smg
Libya bcl
Лібія be-x-old
Libi bew
Libya bjn
Libya cbk-zam
Libya ceb
Libiya crh
Libiô csb
Libya dag
Libya din
Libya diq
Libia ext
Liibüä fiu-vro
Libie frp
Libiya gag
Libi gcr
Libya gor
Libya gpe
Libya gur
Libya hak
Libya hif
Libi ht
Libia iba
Libya ilo
Libia jam
Liviya kaa
Libya kab
Libya kaj
Liibii kbp
Libya kge
Libya knc
Lybi kw
Libya lad
Libia lfn
Libia lij
Libia lld
Libia lmo
Libya mad
Libya map-bms
Libya min
Líbia mwl
Libbia nap
Libyen nds
Libië nds-nl
Libia nov
Libya nso
Libya nup
Livii olo
Libia pag
Libya pam
Libia pap
Libyen pfl
Libia pms
Libie sco
Libya shi
Libya simple
Libya smn
Libyen stq
Libijo szl
Libya szy
Libya tay
Libya trv
Libya tum
Livii vep
Libië vls
Libya war
Libi wo
Libië zea
利比亞 zh-classical
Libya zh-min-nan
利比亞 zh-yue
Libiya
Tripoli at nightSanadalahlafi · CC BY-SA 4.0 · Commons

Libiya (Af-Carabi: ليبيya, Af-Ingiriisi: Libya) waa dal ku yaal waqooyiga Afrika oo Badda Mediterranean-ka ku xigta. Caasimaddeedu waa Tarabulus (Tripoli). Dadweynaheedu wuxuu ku dhawaad yahay 7.5 milyan qof, halka dhaqaalaheeda uu si weyn ugu tiirsan yahay saliidda iyo gaaska; hay'adaha caalamiga ah ee dhaqaalaha waxay qiyaaseen in qaybta batroolku ay ka koobnayd inta badan wax-soo-saarka guud.

Tan iyo burburkii nidaamkii Mucammar Qaddaafi sannadkii 2011, Libiya ma haysan hal dawlad oo dhammaan dalka gacanta ku haysa. Laga bilaabo 2014 waxaa jiray laba xarumood oo talada isku haysta: mid ku salaysan Tarabulus oo Qaramada Midoobay aqoonsan tahay, iyo mid ku salaysan bariga iyo koonfurta oo ay taageerto Baarlamaanka (Majlis al-Nuwwab) iyo ciidamada uu hoggaamiyo Khalifa Haftar. Isku-dayada doorasho qaran laga sameeyo ayaa dib u dhac ku yimid dhowr jeer.

Qaab-dhismeedka siyaasadeed

Dhanka galbeed, Dawladda Midnimada Qaranka (Government of National Unity, GNU) ee uu hoggaamiyo Ra'iisul Wasaare Cabdulxamiid al-Dbeibah ayaa Tarabulus ka shaqaysa, iyadoo la-talin ka hesha Golaha Sare ee Dawladda (High State Council). Dhanka bari, Baarlamaanka Tobruk iyo maamul kale ayaa taladoodu socotaa. Kala-qaybsanaantaas waxay saamaysay hay'adaha qaranka sida Bankiga Dhexe iyo hay'adaha amniga.

Howlgalka Qaramada Midoobay ee Taageerada Libiya (UNSMIL) ayaa Ogosto 2025 soo bandhigay wadada-jidka (roadmap) saddex tiir ku dhisan: sharci doorasho oo la fulin karo, mideynta hay'adaha iyada oo la sameynayo hal dawlad, iyo wada-hadal qaran oo ballaadhan oo taabanaya maamulka, amniga, dhaqaalaha iyo dib-u-heshiisiinta. Golaha Ammaanka ayaa wadada-jidkaas soo dhoweeyay.

Bishii Abriil 2026 labada maamul waxay heshiis ka gaadheen miisaaniyad qaran oo midaysan – tii ugu horreysay in ka badan toban sano. Dalal ay ka mid yihiin Mareykanka, Masar, Faransiiska, Talyaaniga, Turkiga, Qatar iyo Imaaraadka ayaa soo saartay bayaan wadajir ah oo ku aaddan saxeexa 11 Abriil.

Hubanti la'aanWarbixinno falanqayn ah ayaa xusay in bartamihii Juun 2026 labada dhinac ay ka wada hadleen heshiis wadaagid-talo ah, iyo in tababaro milatari oo wadajir ah lagu qabtay Sirte. Faahfaahinta heshiiskaas iyo inta uu fulay si buuxda looma xaqiijin karo ilo aasaasi ah oo hal beegti ah; sidaas darteed halkan si taxaddar leh ayaa loogu soo qaatay.

Dhaqaalaha iyo saliidda

Shirkadda Saliidda Qaranka (National Oil Corporation, NOC) ayaa sheegtay in 21 Juun 2026 wax-soo-saarka ceyriinka uu gaadhay ku dhawaad 1.44 milyan foosto maalintii, isla markaana marka lagu daro condensate-ka (saliid fudud oo gaaska laga soo saaro) uu ku dhow yahay 1.49 milyan foosto – heerkii ugu sarreeyay ku dhawaad 13 sano. NOC waxay yidhi bartilmaameedkeedu waa 1.6 milyan foosto dhammaadka 2026.

Bankiga Adduunka ayaa qiyaasay in dhaqaalaha Libiya uu 2025 ku koray heer sare, kadib hoos-u-dhac 2024 oo uu keenay khilaaf ku saabsan maamulka Bankiga Dhexe ee Libiya oo carqaladeeyay wax-soo-saarka saliidda. Ku-tiirsanaanta hydrocarbon-ka ayaa dhaqaalaha ka dhigaysa mid aad ugu nugul is-beddelka qiimaha suuqa iyo xiritaanka goobaha saliidda.

Socdaalka iyo bini'aadamnimada

Libiya waa xarun gudubka socdaalka ee wadada Mediterranean-ka Dhexe. Nidaamka Raadraaca Barakaca ee IOM (DTM) wuxuu qiyaasay in inta u dhaxaysa Janaayo–Febraayo 2026 ay dalka joogeen 936,134 oo muhaajir ah, oo inta badan ka yimid Waqooyiga Afrika (56%) iyo Galbeedka Afrika (28%). Ilaa 16 Maajo 2026, IOM waxay sheegtay in 6,811 muhaajir dib loo celiyay Libiya, halka 822 la sheegay inay dhinteen ama la waayay.

Amniga hoose

Qaybta amniga ma aha mid mideysan: kooxo hubaysan oo maxalli ah ayaa xukuma degmooyin iyo hay'ado, mana jiro qorshe qaran oo la isku raacay oo ku saabsan hub-ka-dhigista iyo dib-u-soo-celinta (DDR). Warbixinnada Xoghayaha Guud ee Golaha Ammaanka waxay tilmaameen in howlaha UNSMIL ay inta badan diiradda saareen tallaabooyin kalsooni-dhis ah oo u dhexeeya kooxaha amniga.

Xusuusin"Wadada-jidka" (roadmap) waxaa loola jeedaa qorshe tallaabo-tallaabo ah oo lagu gaadhayo doorasho iyo hal dawlad. "Condensate" waa saliid aad u fudud oo lala soo saaro gaaska dabiiciga ah, oo tirakoobyada NOC gooni looga xisaabiyo ceyriinka.
Hubanti la'aanTirada dadweynaha Libiya (qiyaastii 7.4–7.5 milyan) waxay ka timaaddaa qiyaaso, maadaama tirakoob qaran oo dhammaystiran aan dhowaan la qaban. Tirooyinka muhaajiriinta sidoo kale waa qiyaas ku saleysan sahan, ma aha diiwaan buuxa.

Ilaha

  1. ALibya Country OverviewWorld Bank
  2. BLibya, December 2025 Monthly ForecastSecurity Council Report
  3. APolitical Roadmap – UNSMILUNSMIL
  4. AUNSMIL MandateUNSMIL
  5. AJoint Statement on Libya Unified Budget AgreementU.S. Department of Statejihayn: US
    Bayaan dawladeed oo taageeraya geeddi-socodka Qaramada Midoobay.
  6. AJoint Statement on Libya Unified Budget AgreementWasaaradda Arrimaha Dibadda ee Qatarjihayn: QA
    Isla bayaanka wadajirka ah oo dhinac dawladeed lagu daabacay.
  7. CLibya's Elite PactallAfrica
  8. BLibya: One Step Forward, Two Steps BackArab Center Washington DC
  9. ALibyan Oil Production Nears 1.5 Million Barrels a DayNational Oil Corporation (Libya)jihayn: LY
    Hay'ad dawladeed Libiyaan ah oo ka warramaysa wax-soo-saarkeeda.
  10. CLibya's NOC Outlines Plan to Nearly Double Oil Refining CapacityEcofin Agency
  11. ALibya — Migrant Report 61 (January–February 2026)IOM Displacement Tracking Matrix
  12. C741 migrants intercepted, returned to Libya in one week: IOMXinhuajihayn: CN
    Wakaalad dawladeed Shiineys ah; tirooyinka waxay ka soo xigatay IOM.
  13. AReport of the Secretary-General on UNSMIL, S/2025/611United Nations
Qeybaha:639 eray · 13 ilo