Lifermoriyaam

Lifermoriyaam (astaanta kiimikaad: Lv) waa curiye kiimikaad oo tiradiisa atamiga ay tahay 116. Waa curiye si macmal ah loo sameeyo, taasoo micnaheedu yahay inaan dabiiciddu ku jirin dhulka, ee lagu abuuro qalab la yiraahdo aruurin-dardar-geliye (accelerator), halkaas oo laba nooc oo atam ah lagu wada tuuro.

Lifermoriyaam wuxuu ka mid yahay curiyeyaasha aadka u culus (superheavy). Atamyadiisa la abuuray si dhaqso ah ayay u burburaan iyagoo sii daaya walxo alfa ah, sidaas darteed lagama sameyn karo tiro la taaban karo oo lagu tijaabiyo sifooyinka kiimikaad ee caadiga ah.

Soo-saarid iyo aqoonsi

Curiyaha waxaa markii ugu horreysay lagu soo saaray xarunta cilmi-baarista nukliyeerka ee Dubna, oo ku taal Ruushka, iyada oo lala kaashanayay saynisyahano Maraykan ah oo ka socday shaybaarka qaranka ee Lawrence Livermore. Habka la isticmaalay wuxuu ku salaysnaa in bar-tilmaameed ka sameysan kuuriyaam lagu duqeeyo fallaadho kalsiyaam ah oo nooca kalsiyaam-48 ah. Natiijada waxaa lagu aqoonsaday isku-xigxiga burburka alfa ee ka dhasha atamka cusub.

Magaca 'lifermoriyaam' wuxuu ka soo jeedaa magaca shaybaarka Livermore. Magacaas iyo astaanta Lv waxaa si rasmi ah loo ansixiyay sannadihii ka dambeeyay markii aqoonsiga soo-saarista la xaqiijiyay. Ka hor ansixinta, waxaa loo adeegsan jiray magac ku-meel-gaar ah oo ku salaysan tirada atamiga.

Isotoobyada iyo xasilloonida

Dhowr isotoob (nooc atam oo isku curiye ah laakiin ku kala duwan tirada neutron-ka) ayaa la sheegay, oo miisaankoodu ku dhow yahay 290 ilaa 293. Nolol-badhkoodu (waqtiga ay badhka atamyadu burburaan) waa mid aad u gaaban, oo lagu qiyaaso ilbiriqsi jajabkiis. Isotoobyada culus ee curiyaha ayaa guud ahaan lagu tiriyaa kuwa xoogaa ka xasilloon kuwa fudud.

Booska shaxda xilliyeed

Shaxda xilliyeed dhexdeeda, lifermoriyaam wuxuu ku yaal kooxda 16, taasoo isku xigta oksijiin, kibrit, seleeniyaam, teluuriyaam iyo boloniyaam. Aragtiyaha kiimikaadka waxay saadaaliyaan in uu noqon karo bir ku jirta xaalad adag heerkulka caadiga ah, laakiin saameynta xawaaraha elektaroonnada ee dhow xawaaraha iftiinka ay ka dhigi karto mid sifooyinkiisu ka duwan yihiin kuwa kooxda laga filayo.