Litir

Litir waa halbeeg (unug cabbiraad) loo isticmaalo mugga, taas oo ah booska uu shay ama dareere qabsado. Hal litir waxaa lagu qeexay inuu la mid yahay hal decimeter cubic (1 dm³), oo ah sanduuq afargeesle ah oo dhinac kastaa 10 sentimitir yahay. Sidoo kale waxaa la mid ah 1,000 sentimitir cubic (cm³) ama 0.001 mitir cubic (m³).

Litir kuma jiro unugyada aasaasiga ah ee nidaamka caalamiga ah ee halbeegyada (SI), balse waa unug la aqbalay oo si ballaaran loo isticmaalo. Unugga SI ee mugga waa mitir cubic; litir waa qayb ka mid ah oo ku habboon isticmaalka maalinlaha ah, sida iibinta dareerayaasha, shidaalka iyo cuntada.

Astaanta iyo qorista

Litir waxaa lagu calaamadeeyaa xarafka `l` (yar) ama `L` (weyn). Labadaba waa la aqbalay; `L` weyn waxaa badanaa la doorbidaa si looga fogaado inay xarafka `l` lala qaldo lambarka mid (1). Marka lala xiriiriyo horgale sida mili- ama sentii-, waxaa la helaa millilitir (ml, 1/1000 litir) iyo sentilitir (cl, 1/100 litir). Hektolitir (hl) waa 100 litir.

Xiriirka biyaha iyo miisaanka

Marka biyo saafi ah lagu qiyaaso heerkul iyo cadaadis caadi ah, hal litir biyo waxay ku dhow yihiin hal kilogaraam miisaan. Xiriirkan wuxuu ka dhashay qeexitaannadii hore ee nidaamka mitirka, halkaas oo kilogaraamka lagu xidhay mugga biyaha. Xiriirku waa mid dhow, ee ma aha mid sax ah gebi ahaanba, maxaa yeelay cufnaanta biyaha waxay isbeddeshaa marka heerkulka isbeddelo.

Taariikhda qeexitaanka

Litir wuxuu ka soo jeedaa nidaamka mitirka ee Faransiiska dabayaaqadii qarniga 18-aad. Muddo ka mid ah qarniga 20-aad, litirka waxaa lagu qeexay mugga hal kilogaraam biyo ah heerkulka ugu cufan; qeexitaankaas ayaa keenay faraq aad u yar oo ka duwan decimeter cubic. Markii dambe qeexitaankaas waa laga noqday, oo litirka si adag ayaa loogu xidhay 1 dm³.