Luqadaha Tashaadiga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
58 luqadood
Luqadaha Tashaadiga (Chadic) waa koox luqadeed oo ka mid ah qoyska weyn ee Afroasiatic-ka (Afro-Aasiya), kaasoo sidoo kale ka kooban yahay luqadaha Semitic-ka, Berber-ka, Kushitik-ka iyo Masaarida hore. Waxaa lagaga hadlaa gobolka ku hareeraysan harada Chad iyo dhulalka u dhow, oo ay ku jiraan waqooyiga Nayjeeriya, Nayjer, Kameruun iyo Chad.
Kooxdu waxay ka kooban tahay tiro badan oo luqado ah — inta badan kuwo yar oo dad tiro yar ku hadlaan — laakiin waxaa ugu weyn Hawsa (Hausa), oo ah mid ka mid ah luqadaha ugu ballaaran ee Afrika, oo loo isticmaalo ganacsi iyo isgaarsiin wadareed gobolka Saaxil-ka Galbeed.
Qaybaha kooxda
Cilmi-baarayaashu badanaa afar laan ayay u kala qaybiyaan: Tashaadiga Galbeed (halkaas oo Hawsa ku jirto), Tashaadiga Bartamaha (Biu-Mandara), Tashaadiga Bari, iyo Masa. Qaybinta faahfaahsan ee laanta hoose way isku khilaafsan tahay culimada, maadaama luqado badan oo yaryar aan si buuxda loo diiwaangelin.
Astaamaha luuqadeed
Luqadaha Tashaadiga inta badan waa kuwo cod-heer leh (tonal), taasoo micnaheedu yahay in codka sarreeya ama hooseeya uu erayga micnihiisa beddelo — astaan ka duwan luqadaha Semitic-ka. Waxay sidoo kale leeyihiin nidaam jinsi (lab/dhedig) oo ku jira magacyada iyo magac-u-yaalka, iyo isbeddel xidid ah oo ku saabsan ficilada, kaasoo la mid ah dhaqanka guud ee Afroasiatic-ka.
Hawsa iyo booskeeda
Hawsa waa luqadda ugu dadka badan ee kooxda, waxaana lagu hadlaa waqooyiga Nayjeeriya iyo koonfurta Nayjer, iyadoo sidoo kale loo adeegsado luqad ganacsi (lingua franca) dhulal ka baxsan halkaas. Waxaa loo qoraa xarfaha Laatiinka (boko) iyo qoraal Carabi ah (ajami). Baaritaanka Hawsa ayaa saldhig u ah in badan oo ka mid ah aqoonta guud ee kooxda Tashaadiga.