Luuqadaha Soomaaliya

Soomaaliya waxaa ugu badan dadka ku hadla Af-Soomaaliga, oo ah luqadda qaranka. Dastuurka Soomaaliya wuxuu Af-Soomaaliga iyo Carabiga u aqoonsan yahay luqado rasmi ah. Ingiriisiga iyo Talyaaniga ayaa taariikh ahaan loo isticmaali jiray waxbarashada iyo maamulka, iyadoo Ingiriisiga uu maanta ka firfircoon yahay Talyaaniga.

Af-Soomaaliga waa qoys-hoosaadka Kuushitigga ee ku jira qoyska luqadaha Afroasiatic. Waxaa jira lahjado kala duwan, waxaana ku dhow in inta badan dadku isla fahmaan lahjadda Maxaa-tiri ee lagu qoro qoraalka rasmiga ah.

Af-Soomaaliga iyo lahjadihiisa

Lahjadaha Af-Soomaaliga waxaa caadi ahaan loo kala qaybiyaa saddex koox: Maxaa-tiri (oo ah aasaaska luqadda qoran iyo warbaahinta), Maay (oo laga hadlo koonfurta gudaha, gaar ahaan gobollada Baay iyo Bakool iyo agagaarka), iyo lahjado xeebeed oo lagu magacaabo Benaadir. Maay iyo Maxaa-tiri kala duwanaanshahoodu waa mid weyn, qaar cilmi-baarayaal ahna waxay u arkaan luqado kala gooni ah.

Qoraalka

Ka hor 1972, Af-Soomaaliga wuxuu ahaa luqad afka lagu wareejiyo, inkastoo la isticmaali jiray far Carabi ah iyo hab-qoraallo la sameeyay sida Cismaaniya. Sannadkii 1972 dowladdii xilligaas waxay rasmi ka dhigtay in Af-Soomaaliga lagu qoro xarfaha Laatiinka, waxaana la sameeyay ololayaal waxbarasho oo baahiya akhris-qoraalka.

Carabiga iyo doorkiisa

Carabigu wuxuu door ku leeyahay diinta, waxbarashada dugsiyada Qur'aanka, iyo xiriirka dhaqaale ee gobolka. Waxaa jira dad ku hadla Carabi ahaan afka hooyo, gaar ahaan qoysas taariikh ahaan xeebaha ku nool, laakiin inta badan waa luqad labaad oo lagu barto waxbarasho ahaan.

Luqado yaryar

Waxaa jira luqado kooxo yaryar ay ku hadlaan, oo badankoodu ku yaalliin koonfurta wabiyada Jubba iyo Shabeelle. Waxaa ka mid ah Chimwiini oo Baraawe laga hadlo oo ah luqad Bantu ah oo Swaaxili la xiriirta, iyo Kizigua/Mushunguli oo ay ku hadlaan qaar ka mid ah bulshooyinka Jareer ee wabi-dhexaadka. Tirooyinka ku hadla waa yar yihiin marka la barbar dhigo Af-Soomaaliga.