Maali

Maali (Mali) waa dal ku yaal galbeedka Afrika oo aan xeeb badeed lahayn. Caasimaddiisu waa Bamako. Waxa uu xuduud la leeyahay Aljeeriya, Nayjar, Burkiina Faaso, Kot-Diifuwaar, Gini, Seneegaal iyo Muritaaniya. Bartamaha iyo koonfurta waxaa mara Webiga Nayjar, halkaas oo ay ku nool yihiin dadka intooda badan, halka waqooyiga uu badanaa yahay lamadegaan Saxaraha ah. Xornimada waxa uu ka qaatay Faransiiska 22 Sebtembar 1960.

Tan iyo 2012 dalka waxaa ka socda dagaal hubaysan oo isku dhafan: kooxo jihaadi ah, kooxo Tuareg ah oo waqooyiga ka dhisan, iyo iskahorimaad bulsheed oo bartamaha ka jira. Laba inqilaab oo milatari (2020 iyo 2021) ayaa ku beddelay dowladdii la doortay maamul kala-guur oo uu hoggaamiyo Assimi Goïta. Dhaqaalaha waxaa haga dahab, dhoofinta cudbiga, iyo beeraha; sannadihii dambe waxaa lagu daray bilaabista soo saarista liidhiyaam (lithium).

Nidaamka siyaasadeed iyo kala-guurka

Dastuur cusub ayaa lagu ansixiyay afti Juun 2023. Kadib, Juun 2025, Golaha Wasiirradu waxa uu ansixiyay sharci-jeedin siisa Goïta muddo shan sannadood ah oo la cusboonaysiin karo, iyada oo aan doorasho la qaban; sharcigaas ayaa dabadeed loo gudbiyay Golaha Kala-guurka Qaranka. Dowladdu waxay ku sababaysay in dib-u-habaynta hay'adeed ay ka horreyso doorashooyinka.

Xiriirka gobolka: ka bixitaanka ECOWAS iyo AES

Maali, Burkiina Faaso iyo Nayjar waxay sameeyeen Isbahaysiga Dowladaha Saaxil (AES, Alliance of Sahel States) kadibna ka baxeen ururka ECOWAS; go'aankaas waxa uu rasmi noqday Janaayo 2025. Shirkii labaad ee madaxda AES oo Bamako ka dhacay Disembar 2025 waxa uu bilaabay laba mashruuc: bangi maalgashi iyo horumarin oo raasumaalkiisu yahay 500 bilyan oo faran CFA, iyo ciidan midaysan oo 5,000 askari ah.

Xiriirka Maali iyo dalalka reer Galbeedka aad buu u xumaaday, halka ay ku fidisay iskaashi cusub oo laba-geesood ah, gaar ahaan Ruushka. Howlgalkii Qaramada Midoobay ee MINUSMA wuxuu ka baxay dalka dhammaadkii 2023, taas oo bedeshay qaab-dhismeedka amniga.

Amniga iyo xannibaadda shidaalka

Sebtembar 2025 waxaa bilaabatay xannibaad shidaal oo ay fulisay kooxda JNIM (laan al-Qaacida ku xiran). Kooxdu waxay weerartay oo gubtay gawaarida shidaalka ee ka imanaya Seneegaal iyo Kot-Diifuwaar, waxayna afduubtay darawallo. Xannibaaddu waxay saameysay Bamako iyo gobollo badan, waxayna sii xumaysay go'ista korontada. Falanqeeyayaashu waxay ku tilmaameen tallaabadan qayb ka mid ah istaraatiijiyad dagaal-dhaqaale oo cusub.

Xaaladda bini'aadamnimo

Maarso 2025, in ka badan 378,000 oo qof ayaa gudaha dalka ku barakacsanaa, halka in ka badan 135,000 oo qaxooti iyo magangalyo-doon ah — inta badan ka yimid Burkiina Faaso iyo Nayjar — ay dalka joogeen; ilaa 318,000 oo Maali ah ayaa dibadda u qaxay. Qorshaha Jawaabta Bini'aadmannimada ee 2025 wuxuu codsaday 771.3 milyan oo doolar si loo caawiyo 4.7 milyan oo qof.

Dhaqaalaha

Dhaqaalaha Maali wuxuu ku tiirsan yahay dahabka, cudbiga iyo beeraha, mana kala duwana. Qiyaasaha koritaanka 2025 way kala duwan yihiin: Bangiga Adduunku wuxuu horay u saadaaliyay 4.9%, kaddibna wuxuu tilmaamay 4.1%, halka Bangiga Horumarinta Afrika uu qoray 5.6%. Qiimaha sare ee dahabku wuxuu taageeray macdan-qodayaasha yaryar, laakiin saboolnimadu wali way sarreysaa, gaar ahaan waqooyiga iyo bartamaha ay colaaddu ka jirto.