Maalin

Maalin waa cutubka waqtiga ee ka dhasha wareegga Dhulka oo isaga oo dhexroorkiisa (axis) ku wareegaya. Erayga laba macne buu leeyahay: mid waa muddada buuxda ee saacadaha 24-ka ah, midka kalena waa xilliga iftiinka oo ka horreeya habeenka. Xisaabaadka rasmiga ah, maalin waa 86,400 ilbiriqsi.

Maalinta waa saldhigga jadwalka bishii iyo sannadka. Taariikhda dadka waxay maalinta u qaybiyeen saacado, daqiiqado iyo ilbiriqsiyo, iyadoo tirinta ay ku kala duwan tahay dhaqamada: qaar maalinta waxay ka bilaabaan qorrax-dhaca (sida jadwalka Islaamka iyo Yuhuudda), qaarna waxay ka bilaabaan saqda dhexe.

Sababta cilmiga

Dhulku wuxuu hal wareeg ku dhammaystiraa dhexroorkiisa muddo gaaban oo ka yar 24 saac marka lala barbardhigo xiddigaha fog; kaas waa maalinta xiddigeed (sidereal day) oo ku dhow 23 saac iyo 56 daqiiqo. Maalinta qorraxeed waa mid yara dheer, maxaa yeelay Dhulku isla mar wuxuu socdaa wareeggiisa Qorraxda, sidaas darteed waxay u baahan tahay in uu wax yar dheeraad ah wareego si Qorraxdu ku soo noqoto meel isku mid ah cirka.

Iftiin iyo mugdi

Kala qaybsanaanta iftiinka iyo mugdiga waxay ku xidhan tahay janjeerka dhexroorka Dhulka. Meel-bartamaha (equator), iftiin iyo habeen ku dhowaad siman bay yihiin sannadka oo dhan. Marka loo kaco dhinacyada cirifka, kala duwanaanshaha wuu weynaadaa: xagaaga iftiinku wuu dheeraadaa, jiilaalkana wuu gaabnaadaa. Cirifyada waxaa jira xilliyo Qorraxdu bilo dhaafsan aanay dhicin ama aanay soo bixin.

Qiyaas iyo isku-hagaajin

Wareegga Dhulku ma aha mid si buuxda u degganaa; wuu si tartiib ah u gaabnaanayaa, gudaheedana waxaa jira isbeddello yaryar. Sababtaas, waqtiga caalamiga isku-duban (UTC) marmar waxaa lagu daraa ilbiriqsi dheeraad ah (leap second) si loo hagaajiyo farqiga u dhexeeya waqtiga saacadaha atomiga iyo wareegga Dhulka.