Maamulka Is-maamulka Dimoqraadiga ah ee Waqooyi iyo Bari Suuriya (Af-Carabi: الإدارة الذاتية لشمال وشرق سوريا; soo-gaabinta Ingiriisi: AANES ama DAANES) wuxuu ahaa nidaam maamul degaan oo xukumay qaybo ka mid ah waqooyiga iyo bariga Suuriya intii u dhaxaysay 2018 ilaa 2026. Hoggaanka siyaasadeed waxaa ka mid ahaa ururo Kurdi ah, halka ciidanka difaaca uu ahaa Ciidamada Dimoqraadiga Suuriya (SDF), oo laga dhisay 2015 oo ay ku jireen sidoo kale kooxo Carbeed, Suryaani iyo Turkmaan.

Maamulkan si rasmi ah aqoonsi caalami ah ma helin, hase yeeshan wuxuu si dhab ah u maamulay dhulal ballaaran oo ku jiray gobollada Al-Hasakah, Raqqa, Deir ez-Zor iyo qaybo ka mid ah Aleppo. Wuxuu lahaa golayaal sharci-dejin, fulin iyo garsoor, iyo hay'ado waxbarasho, caafimaad, amni gudaha iyo maamul kheyraadka. Kadib dhicitaanka dawladda Bashar al-Assad bishii Diseembar 2024, wuxuu galay geeddi-socod wada-tashi iyo isku-dhac ka dib lagu daray hay'adaha dawladda Suuriya sanadka 2026.

Asalka iyo dhismaha

Habka maamulkan wuxuu ka soo baxay dhismayaal hore oo lagu magacaabay 'cantons' (degaanno is-maamul ah) oo la sheegay 2014-kii, kadibna qaab federaal ah oo la naqshadeeyay 2016-kii. Bishii Sebtembar 2018, Golaha Guud, oo ka koobnaa ku dhawaad 70 xubin oo ay ka mid ahaayeen wakiillo ka kala socday toddoba maamul degaan, wuxuu amray dhisidda Golaha Fulinta, kaas oo la sameeyay 7 Oktoobar 2018. Halkaas ayaa magaca 'Maamulka Is-maamulka ee Waqooyi iyo Bari Suuriya' laga bilaabay.

Bishii Diseembar 2023, kulan lagu qabtay Raqqa, waxaa la ansixiyay nooc cusub oo 'Heshiiska Bulshada' (Social Contract) ah, oo ahaa dastuur ku-meel-gaar ah. Isbeddellada waaweyn waxaa ka mid ahaa in dhulka la kala qaybiyo toddoba gobol, Golaha Guud loo beddelo Golaha Shacabka ee Waqooyi iyo Bari Suuriya, iyo in la dhiso hay'ado cusub sida Xafiiska Dhexe ee Lacagta iyo Maxkamadda Ilaalinta Heshiiska Bulshada. Qoraalku wuxuu carrabka ku dhuftay maamul-degaan, sinnaanta jinsiga iyo qaab dimoqraadi tooska ah.

Heshiiska 10 Maarso 2025

10 Maarso 2025, madaxweynaha Suuriya ee ku-meel-gaarka ah Ahmed al-Sharaa iyo taliyaha SDF Mazloum Abdi waxay saxiixeen heshiis qaab-dhismeed ah oo Mareykanka kaalin ku lahaa. Heshiisku wuxuu qeexay in hay'adaha milatari iyo rayidka ee maamulka — oo ay ku jiraan meelaha ka-gudubka xuduudda, beeraha shidaalka iyo amniga gudaha — lagu daro dawladda dhexe dhammaadka 2025. Wuxuu sidoo kale sheegay xabbad-joojin guud iyo xaq-u-yeelasho dastuuri ah oo dhammaan kooxaha. Falanqeeyayaal ay ka mid tahay Hay'adda International Crisis Group waxay ku tilmaameen mid aan faahfaahsanayn oo bilaabaya wada-hadallo dhaadheer.

Wada-hadalladii ka dambeeyay ma gaarin natiijo. Wufuud ka socday maamulka waxay Dimishiq tageen Juun 2025, mar kale heshiiskii waa la cusboonaysiiyay Oktoobar 2025, laakiin qodobbada muhiimka ah — sida in SDF gasho iyada oo unug ah mise shaqsi ahaan, iyo heerka maamul-degaan ee dastuurka — way furan ahaayeen.

Isku-dhaca Janaayo 2026 iyo heshiiska cusub

Bilowga Janaayo 2026, wada-hadalladu way burbureen oo waxaa dhacay dagaallo. Isku-dhacyadu waxay ka bilaabmeen xaafadaha Sheikh Maqsoud iyo Ashrafieh ee Aleppo, kadibna SDF way ka baxday magaalada. Waxaa xigay in ciidamada dawladda ay dib u qabsadaan gobollada Deir ez-Zor iyo Raqqa, taas oo ay saamayn ku yeeshay in qaybo Carbeed oo SDF ka tirsanaa u wareegaan dawladda. Falanqayn ka soo baxday Arab Center Washington DC iyo ISPI waxay qiyaastay in SDF lumisay ilaa 80% dhulkii ay hore u haysay, iyo in ku dhawaad 148,000 qof ay barakaceen.

Bishii Janaayo 2026 waxaa la saxiixay heshiisyo cusub oo beddelay kii Maarso 2025. Sida lagu sheegay warbixin Congress.gov (CRS), heshiisyadu waxay ku baaqeen dhisidda guuto (brigade) oo ka kooban saddex faylaq (regiment) oo laga soo saarayo SDF, iyo faylaq kale oo ciidamada Kobani (Ayn al-Arab) ah oo hoos yimaada Guddoomiyaha Aleppo, iyo in shaqaalaha rayidka ee maamulka lagu daro dawladda iyagoo shaqooyinkooda haysta, oo la xalliyo xuquuqda madaniga iyo waxbarasho ee Kurdiyiinta. Bishii Maajo 2026, Kurdiyiinta waxay ka qaybgaleen doorashooyinkii baarlamaanka Suuriya oo hore dib loo dhigay.

Hubanti la'aanTaariikhda saxda ah ee heshiiska Janaayo 2026 way kala duwan tahay ilo kala duwan: qaar waxay sheegayaan 18 Janaayo (heshiis xabbad-joojin iyo waddo-cad), halka kuwo kale ay sheegayaan 29 ama 30 Janaayo (heshiis rasmi ah oo isku-darka bilaabaya). Waxaa suurtogal ah inay labo dukumeenti kala duwan yihiin, laakiin tan si hubaal ah ma la xaqiijin karo ilaha jira.

Kala-diridda iyo dhammaadka

25 Agoosto 2026, Mazloum Abdi wuxuu ku dhawaaqay dhammaadka hawlgalka SDF iyo kala-diridda ciidankaas oo ah hay'ad milatari madax-bannaan. Wakaaladda wararka dawladda Suuriya, SANA, waxay geeddi-socodkan ku tilmaamtay 17 bilood oo laga soo gaadhay heshiis siyaasadeed ilaa fulin dhulka ah, oo waxyaabo milatari, amni, maamul iyo rayid ah lagu wareejiyay hay'adaha dawladda. Hay'adaha maamulka — oo ay ku jiraan Golaha Fulinta iyo Heshiiska Bulshada — waa lagu daray nidaamka dawladda dhexe sanadka 2026.

Doodda ku saabsan wixii ka dambeeyay way sii socotaa. Ilo ay ka mid yihiin Arab Center Washington DC iyo cilmi-baarayaal la xiriira Kurdish Peace Institute waxay soo bandhigeen walaac ku aaddan hoos-u-dhaca xuquuqda dhaqan iyo siyaasadeed, kaalinta haweenka, iyo saamaynta danaha dhaqaale shisheeye ee beeraha shidaalka. Dhinaca kale, dawladaha ay ka mid yihiin Turkiga iyo Sacuudiga waxay ku tilmaameen tallaabo xoojisa awoodda dawladda Suuriya, halka Faransiiska iyo dalal kale ay ku booriyeen in xuquuqda kooxaha lagu ilaaliyo dastuurka.

XusuusinMagacyada la isticmaalo way kala duwan yihiin: AANES, DAANES iyo 'Rojava' (eray Kurdi ah macnihiisu yahay 'galbeed', oo loo isticmaalo waqooyiga Suuriya). Ilaha rasmiga ah ee Dimishiq badanaa waxay isticmaalaan 'الإدارة الذاتية' (maamulka is-maamulka) ama 'SDF file', halka ilaha maamulka laftiisa ay adeegsadaan 'Maamulka Is-maamulka Dimoqraadiga ah'.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Federaalka

Waxa Suuriya ka dhacay waa casharka ugu weyn ee lagu barto khatarta dhexe-u-ururinta. Maamulka Waqooyi iyo Bari wuxuu dhisay golayaal sharci-dejin, garsoor, waxbarasho iyo amni gudaha — hay'ado dhab ahaan adeeg u fidiyay bulshada muddo sannado ah. Kadibna, marka awoodda dhexe ay xoogaysatay, dhammaan waa lagu daray nidaam hal-xarun ah iyada oo qodobbada muhiimka ah ee maamul-degaanka ee dastuurka ay furan yihiin. Taasi maaha wada-tashi, waa liqid. Aragtideenna, kheyraadka — shidaalka Deir ez-Zor iyo beeraha — waa in maamulka degaanka uu qayb la caddeeyay ka helo, oo aan lagu xallin heshiisyo militari oo ku dhisan tabar-darro goobeed. Soomaaliya waa inay ka war qaadato: maamul-goboleedku ma noqon karo wax mar walba dib loo gurin karo marka Muqdisho ay xoog yeelato. Ilaalinta dastuuriga ah ee awoodaha degaanka waa shuruud, ma aha deeq.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu difaacaa madax-bannaanida maamul-goboleedyada iyo qaybtooda kheyraadka. Dadaallada dhexe-u-ururinta wuxuu u akhriyaa xad-gudub awood. Danta maamul-goboleedka ayuu ka dhigaa cutubka aasaasiga ah ee falanqaynta.

Iskuulka Turkiga ee Geeska Afrika

jihayn: TR

Ankara mowqifkeedu weligiis ma qarsoonayn: xuduudda koonfureed ma laha meel ay ku dhalato hay'ad milatari oo madax-bannaan oo hubaysan. Waa taas sababta Turkigu uu heshiisyada isku-darka ugu tilmaamay tallaabo xoojisa awoodda dawladda Suuriya. Halkan waxaa laga baranayaa mabda' ku habboon Geeska Afrika sidoo kale: hal dawlad, hal ciidan, hal hab amni. Turkigu Soomaaliya wuxuu ku raacay isla xariiqdaas — tababarka ciidamada qaranka, xoojinta hay'adaha rasmiga, iyo diidmada in kooxo hubaysan oo ka baxsan qaab-dhismeedka dawladda ay noqdaan cinwaan siyaasadeed. Aqoonsi dhab ah oo la siiyo hay'ad aan dawlad ahayn wuxuu abuuraa kacsanaan gobol oo aan xad lahayn. Isku-darka shaqaalaha rayidka iyagoo shaqooyinkooda haysta iyo xallinta xuquuqda dhaqan waa qaab macquul ah. Mudnaanta waa xasillooni, xuduud ammaan ah iyo iskaashi dhaqaale — ma aha qaybsanaan cusub.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu joogitaanka Turkiga ee Soomaaliya iyo siyaasadda Geeska Afrika ka akhriyaa muraayadda mudnaanta siyaasadda dibadda ee Turkiga. Doorka Turkiga wuxuu si ka wanaagsan uga eegaa actor-yada kale ee dibadda, wuxuuna badanaa isticmaalaa ilo Turki ah. Jihayntan waa mid la sheegay: qayb kasta oo iskuulkan laga qoro waxa loo bandhigaa akhristaha iyada oo ay la socoto qoraalkan, keligeedna looma isticmaalo salka xaqiiqada.

Iskuulka Xuquuqda iyo Dastuurka

Su'aasha aan ka jawaabin la'yahay ma aha yaa dhulka haysta, ee waa maxay ilaalinta sharciga ee dadka la siiyay. Heshiiska Bulshada ee 2023 wuxuu carrabka ku dhuftay sinnaanta jinsiga, maamul-degaan iyo dimoqraadiyad tooska ah — mabaadi'daas miyaa dastuurka Suuriya cusub lagu dhex xardhay, mise waxaa lagu beddelay dammaanad afka ah? Warbixinnada soo baxay waxay muujinayaan walaac ku aaddan hoos-u-dhaca xuquuqda dhaqan iyo siyaasadeed iyo kaalinta haweenka. Xaq-u-yeelasho dastuuri ah oo la sheego, halka luqadda iyo waxbarashada Kurdiyiinta lagu daayo go'aan maalinle ah, ma aha xuquuq — waa ogolaansho la laalayo. Xalka saxda ah waa dastuur cad oo ilaaliya xuquuqda shakhsiga iyo kooxaha, maxkamado madax-bannaan iyo doorashooyin la kalsoonaan karo. Ka-qaybgalka baarlamaanka waa bilow, laakiin xisaab-tanaasul milatari kuma badbaado xor-hoosaadka muwaadinka.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka qoraa dhinaca xuquuqda shakhsiga, dheellitirka dastuuriga iyo xukunka sharciga. Matalaadda qabiilka iyo awoodda diimeed wuxuu u arkaa dhibaato dhinaca nidaamka xuquuqda. Heerarka xuquuqul insaanka caalamiga ah wuxuu ka sarreysiiyaa sharcinimada gudaha.

Ilaha

BThe Autonomous Administration of North and East Syria: Framework and Resources — IMPACT Civil Society Research and Development
DSyrian Democratic Forces — Wikipedia
Ilo koobis ah; xaqiiqooyinka taariikhda waa in ilo kale lagu xaqiijiyo.
ASyria in 2026: Interim government and Kurdish integration — House of Commons Libraryjihayn: GB
ASyria: Transition and U.S. Policy — Congressional Research Service, Library of Congressjihayn: US
DExecutive Council (Rojava) — Wikipedia
Ilo koobis ah.
CAdministration of North and East Syria adopts new Social Contract — SyriacPress
DDAANES' Social Contract, 2023 Edition — Rojava Information Centerjihayn: SY-AANES
Xarun war-faafin oo u dhow maamulka; qoraalka dastuurka ku-meel-gaarka ah ayay soo bandhigtay.
CDelegation from eastern Syria meets with government in Damascus — FDD's Long War Journaljihayn: US
Hay'ad Mareykan ah oo aragti amni-udub-dhexaad ah leh.
BA Glimmer of Peace in Syria's North East — International Crisis Group
BThe Damascus-SDF agreement two months on: Fragile progress or delayed collapse? — Middle East Institute
BIntegration or conflict in northeastern Syria? Ten key points to consider — Middle East Institute
CDevelopments in Northeastern Syria: The End of the SDF? — Al Jazeera Centre for Studiesjihayn: QA
BThe Shrinking Space for Kurdish Autonomy in Syria — Arab Center Washington DC
BFrom Autonomy to Integration: Northeastern Syria after Assad — ISPI
CThe Future of Rojava: Kurdish Autonomy Under Threat in Syria — Manara Magazine
DFrom agreement to dissolution: The SDF's 17-month integration process — SANA (Syrian Arab News Agency)jihayn: SY
Wakaaladda wararka rasmiga ah ee dawladda Suuriya; aragti taageerta isku-darka.
CSDF dissolution earns global praise, but questions remain over Syria's future — The Jerusalem Postjihayn: IL
CSyria's northeast in transition: integration, identity, and economic interests — The Amargi

Qeybaha:878 eray · 18 ilo · 3 aragtiyo kala duwan