Maas
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
90 luqadood
Maas (Faransiis: Meuse) waa webi dheer oo Galbeedka Yurub ku yaal. Wuxuu ka bilaabmaa waqooyi-bari Faransiiska, wuxuu maraa Beljiyam iyo Nederland, ugu dambayntiina wuxuu ku dhex-daraa nidaamka dekadda (delta) uu la wadaago webiyada Rhine iyo Scheldt, taasoo ku dhammaada Badda Waqooyi. Dhererkiisa waxaa lagu qiyaasaa qiyaastii 900 km.
Magaca webiga waxaa ka soo jeeda magacyo goobo caan ah, sida Maastricht ee Nederland iyo gobolka Faransiiska ee Meuse. Sababtoo ah biyihiisa inta badan waxay ka yimaadaan roob (ma aha barafka buuraha), heerka biyaha ayaa aad isu beddela xilliyada sanadka: jiilaalka wuu buuxsamaa, xagaagana wuu yaraadaa.
Jidka webiga
Maas wuxuu ka soo bilaabmaa dhul sare oo ku yaal koonfur-bari Faransiiska ee gobolka Langres, kadibna waxuu qaataa jiho waqooyi. Wuxuu maraa dooxo cidhiidhi ah oo dhagaxyo dhexdooda ah marka uu galo gobolka Ardennes. Gudaha Beljiyam waxuu maraa magaalooyinka Namur iyo Liège, halkaas oo webiyo kale — sida Sambre iyo Ourthe — ku biiraan. Kadib wuxuu noqdaa xadka u dhexeeya Beljiyam iyo Nederland qayb ka mid ah socodkiisa, ka dibna wuxuu galaa dhulka hooseeya ee Nederland.
Adeegsi iyo maamulka biyaha
Maas waa il muhiim u ah biyaha cabbitaanka iyo warshadaha gobollada ku xeeran. Waxaa laga sameeyay biyo-xireeno yaryar, xannibaadyo (weirs) iyo kanaallo si doonyaha xamuulka ay u marayaan sanadka oo dhan. Nederland waxay dhistay nidaam gaar ah oo webiyada iyo dekadda lagu maamulo, oo ujeeddadiisu tahay in daadadka laga hortago iyo in biyaha badda laga celiyo dhulka hooseeya. Isbeddelka cimilada iyo xilliyada abaaraha xagaaga waxay keenayaan doodo ku saabsan sida biyaha loo qaybiyo dalalka saddexda ah.
Taariikh
Dooxada Maas waxay muddo dheer ahayd jid ganacsi iyo xad siyaasadeed. Qarniyada dhexe waxay magaalooyinka webiga ku yaal noqdeen xarumo ganacsi iyo ganacsi birta. Qarnigii 19-aad iyo 20-aad, gobolka Liège iyo agagaarkiisa waxay ka mid ahaayeen meelaha ugu horreeya ee warshadaynta Yurub, taas oo ku salaysnayd dhuxusha iyo birta. Labada Dagaal Weyn, aagga Maas iyo Ardennes waxay ahaayeen goobo howlgallo milatari oo waaweyn, waxaana webiga lagu tixgeliyay xariiq difaac muhiim ah.