Macaan

Macaan waa nooc ka mid ah dhadhamada aasaasiga ah ee dadka iyo xayawaan badan ku dareemaan carrabka. Waxaa inta badan la xiriiriya walxaha sonkorta ah sida glucose, fructose iyo sucrose, laakiin waxaa jira walxo kale, oo ay ka mid yihiin borotiin yar iyo walxo la sameeyay, kuwaas oo dhadhan macaan bixiya iyada oo aan sonkor ahayn.

Dhadhanka macaan waxaa lala tiriyaa afar ama shan dhadhan oo aasaasi ah: macaan, milix, dhanaan, qadhaadh iyo umami (dhadhanka borotiinka/glutamate). Macaan badanaa waxaa loo arkaa calaamad muujinaysa in cuntada ay leedahay tamar (kaarbohaydraytis), taasina waa mid ka mid ah sababaha loo malaynayo in dadku dabeecad ahaan u soo jiitaan cuntooyinka macaan.

Sida jirku u dareemo macaanka

Carrabka waxaa ku yaal unugyo dareen-qaad ah oo ku urursan xubno la yiraahdo 'taste buds'. Unugyadaas waxay leeyihiin resebtoro (qaab-qaadayaal) oo ku dhegta walxaha macaan. Resebtorka macaanka waxaa lala xiriiriyaa isku-dhaf ka kooban laba qaybood oo loo yaqaan T1R2 iyo T1R3. Marka walaxda macaan ku dhegto resebtorka, waxaa dhalata calaamad korantada ah oo dareemayaasha loo maray maskaxda, halkaas oo dhadhanka lagu kala saaro.

Walxaha macaan

Sonkorta dabiiciga ah waxaa laga helaa miraha, caanaha (lactose) iyo malabka. Waxaa kale oo jira walxo macaan ah oo aan sonkor ahayn, sida sacchari iyo aspartame, kuwaas oo lagu dhadhamiyo cunto iyo cabbitaan si tamarta lagu yareeyo. Qaar ka mid ah walxahaas macaannimadooda aad ayay uga sarreysaa tan sonkorta, sidaas darteed qaddar aad u yar ayaa ku filan.

Dhaqan iyo cunto-karin

Macaanka waa qayb weyn oo ka mid ah cunto-karinta caalamka: buskud, halwo, cabbitaanno iyo cunto lagu xardhay. Sidoo kale waxaa jira talooyin caafimaad, oo ay ka mid tahay in la yareeyo sonkorta lagu daro cuntada, iyada oo la eegayo xiriirka u dhexeeya isticmaalka sonkorta badan, miilaha ilkaha iyo culeyska jidhka.