Maciindarro dabiici (Psychopathy)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
70 luqadood
Maciindarro dabiici (Ingiriisi: psychopathy) waa erey lagu tilmaamo qaab shakhsiyad joogto ah oo lagu garto kalgacal la'aan, la-dareen la'aanta dadka kale (empathy), been-sheegid joogto ah, is-qiimeyn sare, iyo diidmada xeerarka bulshada. Waa qayb ka mid ah barashada cilmi-nafsiga sharciga iyo cilmi-nafsiga shakhsiyadda, laakiin ma aha cudur gaar ah oo magaciisu ku jiro liisaska caafimaad ee caadiga ah.
Buugga DSM ee Ururka Cilmi-nafsiga Maraykanka wuxuu isticmaalaa cinwaanka 'antisocial personality disorder' (ASPD), halka qorshaha ICD ee Hay'adda Caafimaadka Adduunka uu isticmaali jiray 'dissocial personality disorder'. Cilmi-baarayaal badan waxay tilmaamaan in maciindarrada dabiici tahay qayb yar oo gaar ah oo ka soo baxda dadka ASPD leh, iyada oo tilmaamaha shucuurta — sida naxariis-la'aan iyo cabsi hooseeya — ay ka muuqdaan si ka mudan.
Taariikhda ereyga
Qarnigii 19-aad dhakhaatiirtu waxay isticmaali jireen ereyo sida 'moral insanity' iyagoo tilmaamaya dad caqli-fiican laakiin dhaqan-xumo joogto ah leh. Sannadkii 1941 dhakhtar Hervey Cleckley wuxuu daabacay buug lagu magacaabo The Mask of Sanity, oo tilmaamay muuqaal dibadda ah oo caadi u eg laakiin gudaha ah shucuur madhan. Dabadeed Robert Hare wuxuu sameeyay qiyaas-qorshe (Psychopathy Checklist, PCL-R) oo aad loo isticmaalo cilmi-baarista iyo xarumaha xabsiyada.
Tilmaamaha
Tilmaamaha caadi ahaan lala xiriiriya waxaa ka mid ah: hadal-yaqaan iyo soo-jiidasho dibadeed, been iyo khiyaano si aad ah loo isticmaalo, dan-is-doon, dambi-dareen la'aan, degganaansho shucuur ah marka khatar jirto, iyo awood liidata oo qorshe mustaqbal ah. Qiyaas-qorshaha PCL-R wuxuu tilmaamahaas u kala saaraa laba qaybood: kuwa shucuurta iyo shakhsiyadda, iyo kuwa dhaqanka bulsho-diid ah iyo nolol aan xasillooneyn.
Sababaha iyo cilmi-baarista maskaxda
Cilmi-baarisyada waxay tilmaamayaan isku-dhaf ah oo ay ka mid yihiin hidde-sidaha, jawiga korriinka (tacaddi, dayacan, ama daryeel aan xasillooneyn), iyo kala-duwanaansho ku jira howlgalka maskaxda. Aragtiyaha ugu caansan waxay diiradda saaraan qaybaha maskaxda sida amygdala iyo qolofka horudhaca (prefrontal cortex), oo la xiriira habaynta cabsida iyo go'aan-gaarista. Natiijooyinkaas waxay ku salaysan yihiin celceliska kooxo, mana aha qiyaas lagu saadaalin karo shakhsi kasta.
Isticmaalka sharciga iyo daaweynta
Maxkamadaha qaar dalal ahi waxay isticmaalaan qiyaasyada maciindarrada marka la eegayo suurtogalnimada in dambiile mar kale dambi geysto ama in la sii deyn karo. Isticmaalkaas waa mid muran badan leh, sababtoo ah cabbirku wuxuu ku tiirsan yahay xukun-bixinta khabiirka. Daaweyn dawo ah oo si gaar ah loo aqoonsan yahay ma jirto; barnaamijyada dhaqan-beddelka iyo maareynta khatarta ayaa la isticmaalaa, iyagoo natiijadoodu kala duwan tahay.