Macluumaadka Teknolojiyadda

Macluumaadka Teknolojiyadda (Ingiriisi: Information technology, IT) waa qaybta teknolojiyadda ee isticmaasha kombuyuutarrada, barnaamijyada iyo shabakadaha si macluumaad lagu kaydiyo, lagu farsameeyo, lagu raadiyo iyo lagu gudbiyo. Waxay ku dhisan tahay xisaabta laba-tirada (binary), taas oo macluumaad kasta — qoraal, sawir, cod ama muuqaal — u beddelaysa tiro.

Ereyga IT waxaa badanaa loo isticmaalaa marka laga hadlayo hawlaha macluumaadka ee hay'adaha iyo shirkadaha: dejinta nidaamyada, ilaalinta xogta, taageerada isticmaalayaasha iyo maamulka shabakadaha. Marka isgaarsiinta si gaar ah lagu darsayo, waxaa la isticmaalaa ereyga ICT (Information and Communication Technology).

Qaybaha aasaasiga ah

IT waxay ku taagan tahay afar qaybood oo waaweyn. Qalabka adag (hardware) waa aaladaha la taaban karo sida processor-ka, xusuusta iyo qalabka kaydinta. Barnaamijyada (software) waa tilmaamo la qoray oo qalabka u sheegaya waxa la sameeyo, oo ay ka mid yihiin nidaamyada hawlgelinta iyo barnaamijyada isticmaalka. Xogta (data) waa macluumaadka la habeeyay, oo badanaa lagu maamulo nidaamyo la yiraahdo database. Shabakadaha ayaa aaladaha isku xira, kana dhigaya in xogta meel ka meel u socoto.

Horumarka taariikhiga

Kombuyuutarradii ugu horreeyay ee koronto ku shaqeeya waxay soo baxeen qarniyadii labaatanaad, gudaha iyo ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka, oo la isticmaalay xisaabaad militari iyo sayniska. Soo saarista transistor-ka iyo ka dibna circuit-yada is-dhex-galay ayaa yaraysay cabbirka iyo qiimaha. Sannadihii 1980-aadkii kombuyuutarka shaqsiga (PC) wuxuu gaaray xafiisyada iyo guryaha; sannadihii 1990-aadkii Internetka iyo World Wide Web-ka ayaa ballaariyay isticmaalka; qarnigii 21-aad taleefannada casriga ah, cloud computing-ga iyo barnaamijyada barashada mashiinka ayaa u beddelay dhismaha adeegyada.

Isticmaalka iyo saamaynta dhaqaalaha

IT waxay ku dhex jirta bangiyada, caafimaadka, waxbarashada, ganacsiga, gaadiidka iyo maamulka dowladda. Waxay yaraysaa qiimaha wareejinta macluumaadka, waxayna suurtogelisay adeegyo cusub sida lacag-bixinta mobilada iyo shaqada fog. Isla mar ahaantaana, waxay beddeshay noocyada shaqada: qaar ka mid ah hawlaha soo noqnoqda waa la mashiin-gareeyay, halka baahida xirfadlayaasha barnaamijyada iyo falanqaynta xogta ay kortay.

Amniga iyo su'aalaha maamulka

Sida uu xoogga xogta u kordhay, ayaa sidoo kale kordhay khataraha: xatooyada xogta shaqsiga, barnaamijyada waxyeelleeyaha, iyo weerarrada lacag-baad ah ee nidaamyada xiraya. Dowladdo iyo urur caalami ah waxay soo saareen sharci ilaaliya xogta shaqsiga iyo heerar amni ah. Waxaa sidoo kale la falanqeeyaa faraqa marin-helitaanka teknolojiyadda (digital divide) — kala duwanaanshaha u helitaanka Internetka iyo qalabka, oo ka dhaxeeya waddammada iyo gudaha waddan kasta.