Magaalaynta

Magaalaynta (Ingiriisi: urbanization) waa habka uu qayb sii kordheysa oo dadka dalka ku noolaanshahay magaalooyinka iyo degmooyinka magaalo-eeg ah. Waxay ka dhalataa laba xididood: guuritaanka dadka oo miyiga uga yimaada magaalada, iyo koritaanka dabiiciga ah ee dadka magaalada ku nool (dhalasho ka badan geeri). Sidoo kale degmooyin miyi ah waxay isbeddelkooda dhaqaale iyo tirakoob ku noqon karaan magaalo iyada oo dadku aan guurin.

Magaalaynta lama koobo oo kaliya kororka tirada; waxay la timaaddaa isbeddel ku yimaadda hab-nolosha, hab-shaqada iyo dhismaha dhulka. Shaqada beeraha ayaa yaraata, halka warshadaha, ganacsiga iyo adeegyada kordhaan. Waxaa kale oo la baahida biyo, koronto, waddooyin, iskuulo iyo caafimaad oo si dhakhso leh kordha.

Sida loo cabbiro

Cabbirka ugu caansan waa "boqolkiiba magaalada" — qaybta dadka ku nool meelaha loo qeexay magaalo. Dhibaatada ugu weyn waa in qeexitaanka "magaalo" ku kala duwan yahay dalalka: mid ayaa xad tiro ah (tusaale, ka badan tiro degan) isticmaala, mid kale wuxuu ku salleeyaa maamul-goboleedka ama cufnaanta dadka. Sababtaas, isbarbardhigga caalamiga ah waa in lala tashado. Cabbir kale waa "heerka magaalaynta" oo ah xawaaraha uu qaybtaas sannad walba ku kordho.

Sababaha

Falanqeeyayaashu badanaa waxay u kala saaraan sababaha laba nooc: kuwa riixaya (push) iyo kuwa soo jiidaya (pull). Kuwa riixaya waxaa ka mid ah dhul-yari, abaar iyo isbeddelka cimilada, colaad iyo amni-darro, iyo hoos-u-dhaca dakhliga beeraha. Kuwa soo jiidaya waxaa ka mid ah fursado shaqo iyo ganacsi, adeegyo caafimaad iyo waxbarasho, iyo xiriirro qoys oo horay u degay magaalada. Siyaasadda dowladda — halka warshadaha, dekedaha iyo waddooyinka lagu dhiso — ayaa iyaduna jihada guuritaanka qaabeysa.

Saameynta iyo caqabadaha maamulka

Magaalooyinku waxay dhaqaale ahaan faa'iido ka helaan isu-imaatinka: kharashka gaadiidka iyo suuq-raadinta hoos u dhacaan, waxaana kordha shaqo-kala-qaybsi iyo hal-abuur. Dhinaca kale, marka dhismaha guryaha iyo adeegyada ka gaabiya xawaaraha dadku ku soo galaan, waxaa soo baxa degmooyin aan qorshe lahayn, hantiyeed dhul aan sharci lahayn, buuq gaadiid, wasakhda hawada iyo cadaadis ku yimaadda biyaha. Sidoo kale halista fatahaad iyo dab-qabsi way sarreysaa meelaha cufan.

Isbeddelka caalamiga

Taariikh ahaan, magaalayntu si xawli leh waxay bilaabatay kacaanka warshadaha ee Yurub iyo Waqooyiga Ameerika qarniyadii 18-aad iyo 19-aad. Qarnigii 20-aad iyo bilowga 21-aad, xarunta koritaanka waxay u wareegtay Aasiya iyo Afrika, halkaas oo magaalooyin badan ay hadda ugu deg-degga u ballaadhayaan. Waxaa kale oo soo baxay magaalooyin aad u waaweyn (mega-cities) oo dadkoodu tirada ku yahay malyuun badan.