Magac guud
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
154 luqadood
Magac (af-Ingiriisi: noun) waa mid ka mid ah qaybaha hadalka. Waa erey magacaabaya qof, shay, meel, xayawaan, dhacdo ama fikrad aan la taaban karin. Tusaale: nin, buug, magaalo, geel, guur, xor. Luqadaha badankood magacu waa qaybta ugu tirada badan ee ereybixinta, waana erayga inta badan qaata booska fale-samaha (subject) iyo yeelka (object) ee jumlada.
Farqiga caadiga ah ee la sameeyo waa kan magaca guud (magac dhawr shay oo isku nooc ah wada leeyihiin, sida 'wiil') iyo magaca gaarka ah (mid hal shay ama hal qof u gaar ah, sida 'Muqdisho'). Sidoo kale waxaa la kala saaraa magacyada la taaban karo (biyo, dhagax) iyo kuwa aan la taaban karin (cadho, aqoon).
Astaamaha naxwaha
Magacyadu waxay caadi ahaan qaataan calaamado naxwe. Kuwa ugu badan ee luqadaha lagu arko waa: tirada (keli iyo badan), jinsiga (lab iyo dheddig), iyo xaalada (case) oo muujisa doorka magaca ee jumlada. Luqad kasta astaamahan si kala duwan ayay u qaybsataa; qaar (tusaale Turkiga) jinsi ma laha, halka kuwa kale ay xaalado badan leeyihiin.
Magaca Af-Soomaaliga
Af-Soomaaliga magacu wuxuu leeyahay laba jinsi: lab iyo dheddig. Jinsiga waxaa muujiya calaamadda cayimidda oo magaca ku dhegta: -ka/-ki magacyada lab (ninka, buugga), -ta/-ti magacyada dheddig (naagta, magaalada). Sidaas awgeed jinsigu inta badan kama muuqdo magaca keligiis, ee wuxuu ka muuqdaa calaamadda raacda.
Tirada badan waxaa lagu sameeyaa dhowr hab oo kala duwan, sida ku darista dhammaad (buug – buugag, nin – niman) ama ku celcelinta xarafka ugu dambeeya. Qaar ka mid ah magacyada waxaa lagu arkaa in jinsigu isbeddelo marka laga dhigo tirada badan; taasi waa astaan caan ku ah Af-Soomaaliga iyo luqadaha kale ee kooxda Kushitigga.
Xaalada magaca ee Af-Soomaaliga waxaa lagu calaamadeeyaa dhawaaqa (tone) iyo dhammaadyo yaryar. Magaca fale-samaha ah wuxuu qaadan karaa qaab ka duwan magaca yeelka ah, tusaale ahaan isbeddelka ku dhaca calaamadda cayimidda (ninka/ninku). Sidaas darteed doorka magaca jumlada laguma garto oo keliya kaalinta uu ka buuxiyo, ee sidoo kale calaamadaha ku dhegan.