Magacyada Allah

Magacyada Allah (Carabi: أسماء الله الحسنى, Asmaa'ul Husnaa, macnaha 'magacyada quruxda badan') waa magacyo iyo sifooyin lagu tilmaamo Ilaahay oo ka soo jeeda Qur'aanka iyo xadiiska. Waxaa ka mid ah Ar-Raxmaan (Naxariis badane), Ar-Raxiim (Naxariiste), Al-Maalik (Boqorka), Al-Quddus (Barakaysan) iyo kuwo kale. Erayga 'Allah' laftiisa culimada badan waxay u tixgeliyaan magaca gaarka ah (ism al-dhaat), halka magacyada kale la tixgeliyo inay yihiin sifooyin sharraxaya.

Magacyadan waxay door weyn ka ciyaaraan cibaadada, ducada, iyo dhaqanka Islaamka. Muslimiinta waxay magacyada ku ducaystaan, kuna xusaan dhikrida, waxaana ku dhisan qaybo badan oo ka mid ah cilmiga caqiidada (aqoonta ku saabsan sifooyinka Ilaahay).

Tirada 99

Tirada 99 waxay ka timid xadiis lagu sheegay in Ilaahay leeyahay magacyo badan oo qofka ku xisaabtama (ihsaa) galo Jannada. Culimada Islaamka intooda badan waxay caddeeyeen in tiradan aanay xaddidin magacyada Ilaahay, ee ay tilmaamayso koox gaar ah. Liisaska 99-ka magac oo la soo ururiyay ma wada mid aha: liisaska soo baxay kutubta kala duwan ee xadiiska iyo tafsiirka waxay ku kala duwan yihiin magacyo yar.

Qaybaha magacyada

Culimada caqiidada waxay magacyada u kala saareen siyaabo kala duwan. Qaar waxay muujiyaan naxariista iyo deeqda (Ar-Raxmaan, Al-Ghafuur, Al-Kariim); qaar kale waxay muujiyaan awoodda iyo xukunka (Al-Jabbaar, Al-Qahhaar, Al-Muntaqim). Waxaa kale oo la kala saaray magacyada dhaatiga ah (kuwa la xiriira nafta Ilaahay, sida Al-Xayy) iyo kuwa ficilka (kuwa la xiriira waxa Ilaahay sameeyo, sida Al-Khaaliq, Al-Raaziq).

Falsafada iyo khilaafka fiqiga

Su'aasha sida magacyada iyo sifooyinka loo fahmo ayaa ka mid ahayd doodaha waaweyn ee taariikhda fikirka Islaamka. Mu'tazileyda waxay diideen in sifooyinka ay yihiin waxyaabo gooni ah oo ka gooni ah nafta Ilaahay, iyagoo ka cabsanaya in taasi horseedo kala qaybsanaan. Ash'ariyada iyo Maaturiidiyada waxay aqbaleen sifooyinka, laakiin iyagoon u shabbaheynin sifooyinka dadka (tanziih). Culimada Salafiga ah waxay ku booriyeen in magacyada la aqbalo sida ay u yimaadeen, iyadoo laga fogaado sharraxaad dheeraad ah (bilaa takyiif).

Isticmaalka dhaqanka

Magacyada waxaa loo isticmaalaa magacaabista dadka, badanaa iyadoo lagu daro 'Cabdi' (addoon), sida Cabdiraxmaan ama Cabdulkariim. Culimada waxay sheegeen inaan magacyada gaarka ah ee Ilaahay loo isticmaalin dadka iyadoo aan la darin erayga addoonnimada. Sidoo kale magacyada waxaa lagu qoray farshaxanka khadka Carabiga (calligraphy), waxaana lagu tiriyaa tusbaxa.