Magniisiyaam
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
174 luqadood
Magniisiyaam (Ingiriisi: Magnesium, summad kiimikada: Mg) waa curiye kiimiko ah oo lambarka atamiga uu yahay 12. Waa bir cad-cawlan ah, fudud oo cufnaantiisu hooseeyso marka la barbar dhigo biraha kale ee caanka ah sida birta cadaadiska iyo naxaasta. Waxaa ka mid ah kooxda ay ku jiraan kalsiyaam iyo bariyaam, taas oo loo yaqaan biraha dhulka alkaline.
Magniisiyaam si xor ah kuma jiro dabeecadda, sababtoo ah aad ayuu u falgalaa. Waxaa laga helaa xeryahooda macdanta ah oo ku jira dhagxaanta iyo badda. Waa mid ka mid ah curiyayaasha aadka u badan qolofka dhulka, sidoo kalena wuxuu ku jira biyaha badda oo si tiro badan ah.
Sifooyinka jireed iyo kiimiko
Magniisiyaam waa bir jilicsan oo si fudud loo qaabeyn karo. Marka hawada lala kulmo, dusha sare waxaa ka samaysma jeenjeen (oksaydh) fudud oo ilaaliya birta hoose. Marka la kululeeyo hadba heer sare, magniisiyaam wuu shidmaa iftiin cad-cad oo aad u dhalaalaya leh. Sababtaas awgeed, horaantii sawir-qaadista waxaa loo isticmaalayay iftiin degdeg ah samaynta.
Isticmaalka warshadaha
Isticmaalka ugu weyn wuxuu ku jiraa isku-dhafyada birta (alloys), gaar ahaan kuwa magniisiyaam iyo aluminiyaam laysku daro. Isku-dhafyadaas waa fudud oo xoog leh, waxaana loo isticmaalaa qaybo diyaaradaha, baabuurta iyo qalabka gacanta ee la qaadan karo. Sidoo kale magniisiyaam waxaa loo isticmaalaa hab-kiimiko ah lagu soo saaro biro kale, iyo sidoo kale ilaalinta biraha ka daxalowga (cathodic protection).
Doorka nolosha
Magniisiyaam waa macdan lagama maarmaan u ah jidhka bini'aadamka. Wuxuu ka qayb qaataa dhowr boqol oo falgal enzyme ah, xoojinta lafaha, iyo shaqada muruqyada iyo dareemayaasha. Waxaa laga helaa cuntooyin sida caleenta cagaaran, digirta, lowska iyo hadhuudhka. Yaraanta magniisiyaamka jidhka waxay keeni kartaa daal, gariir muruqyada iyo isbeddel garaaca wadnaha.
Dhirta, magniisiyaam waa xudunta molekulka klorofil, oo ah midabka cagaaran ee dhirtu ku qabato iftiinka qorraxda oo ku sameysato cuntadeeda. Sidaa darteed magniisiyaam waa qayb ka mid ah bacriminta beeraha.