Makidoniyada Waqooyi
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
269 luqadood

Makidoniyada Waqooyi (Jamhuriyadda Makidoniyada Waqooyi) waa dal ku yaal bartamaha Balkanka, isagoo aan bad lahayn. Waxay xuduud la leedahay Kosovo iyo Serbia (waqooyi), Bulgaariya (bari), Giriigga (koonfur) iyo Albaaniya (galbeed). Caasimaddeeda waa Skopje, lacagta rasmiga ahna waa denar-ka Makedooniga (MKD). Dalku wuxuu 1991 madaxbannaanida ka qaatay Yugoslavia, isagoo aan dagaal ku dhicin sida jamhuuriyadaha kale ee Yugoslavia.
Tirakoobkii 2021 ee Xafiiska Tirakoobka Dawladda ayaa muujiyay in dadka joogitaanka joogtada ah leh ay yihiin 1,836,713 qof, taas oo hoos u dhac 9.2% ah ka muujinaysa tirakoobkii 2002. Tirada guud ee la tiriyay, oo ay ku jiraan kuwa dibadda ku nool, waxay ahayd 2,097,319. Hoos-u-dhaca wuxuu la xiriiraa dhalmo yaraansa iyo socdaal dibadeed oo joogto ah.
Heshiiskii Prespa iyo beddelka magaca
Muddo ku dhow 27 sano, Giriigga ayaa diiday in dalka la yiraahdo "Makidoniya", isagoo ku doodayay in magacu tilmaamayo sheegasho dhul iyo taariikh ku aaddan gobolka Makidoniya ee Giriigga. Sababtaas awgeed, hay'adaha caalamiga ah waxaa lagu aqoonsanaa magaca ku-meel-gaarka ah ee FYROM. Bishii Juun 2018, labada dal waxay saxiixeen Heshiiska Prespa: dalku wuxuu magaciisa u beddelayaa Jamhuuriyadda Makidoniyada Waqooyi, Giriiggana wuxuu joojinayaa hor-istaaggii ku aaddanaa ku-biirista NATO iyo Midowga Yurub. Beddelka magaca si rasmi ah wuxuu dhaqan galay 12 Febraayo 2019.
NATO iyo Midowga Yurub
Kadib saxiixa borotokoolka ku-biiritaanka 6 Febraayo 2019, dalka ayaa dhammaystiray habraaca ansixinta ee 29-ka xubnood ee NATO. Sannadkii 2005, dalku wuxuu ahaa dalkii ugu horreeyay Balkanka Galbeed ee hela xaaladda musharraxnimada Midowga Yurub, laakiin horumarku wuxuu istaagay sababo la xiriira khilaafyada dibadda iyo xasillooni-darro siyaasadeed oo gudaha ah.
Bulgaariya ayaa markii dambe hor-istaag ku sameysay furitaanka wada-hadallada ku-biiritaanka, iyadoo su'aallo taariikhi ah iyo luqadeed soo qaadday. Heshiis la gaaray 2022 ayaa suurtageliyay in wada-hadalladu bilaabmaan bishii Luulyo 2022, laakiin waxaa shuruud ka dhigan in dastuurka lagu daro Bulgaarigii oo ah bulsho ka mid ah dadka aasaasiga ah ee dalka. Isbeddelkaas dastuuriga ah, oo u baahan aqlabiyad saddex-meelood laba ah oo baarlamaan, ilaa hadda muran siyaasadeed ayuu yahay.
Siyaasadda gudaha
Doorashooyinkii 2024, Gordana Siljanovska-Davkova oo xisbiga VMRO-DPMNE ka socotay ayaa ku guulaysatay wareegii labaad ee doorashada madaxweynenimo, waxayna noqotay madaxweynihii haweeneyda ahaa ee ugu horreeyay dalka. Waxay sheegtay inay ixtiraami doonto heshiiska magaca, iyadoo dhaleeceyn u jeedisay habka lagu qaboojiyay dalabaadka Bulgaariya. Xisbiga SDSM, oo hoggaaminayay xilligii Heshiiska Prespa, ayaa xilkii ka baxay.
Bulshada iyo dhaqaalaha
Dalka waxaa ku wada nool bulshooyin badan: Makedoonyaanka oo ah kuwa ugu tirada badan, iyo Albaaniyiinta oo ah bulshada labaad, oo ay weheliyaan Turki, Roma, Serbiyaan iyo kuwa kale. Dhaqaalaha wuxuu ku salaysan yahay adeegyada, warshadaha, iyo maalgashi shisheeye oo lagu soo jiito aagagga gaarka ah ee horumarinta warshadaha. Bangiga Adduunka wuxuu tilmaamay in kobaca 2024 uu ugu badan ka yimid kharashaadka guud ee dawladda, halka miisaaniyaddu ay hoos-u-dhac 5% GDP ah joogsatay tan iyo 2021.
Sannadkii 2001, iska hor-imaad hubaysan oo u dhexeeyay ciidamada dawladda iyo kooxo Albaaniyiin ah ayaa lagu soo af-jaray Heshiiska Ohrid, kaas oo balaariyay xuquuqda luqadda iyo ka-qaybgalka siyaasadeed ee bulshooyinka. Nidaamka wadaagga awoodda ee ka dhashay heshiiskaas ilaa hadda wuxuu qaab u yahay dhismaha xukuumadaha isbahaysiga.
Ilaha
- ACensus of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 – first dataset — State Statistical Office of North Macedoniajihayn: MK
- CNorth Macedonia political briefing: The results of the 2021 Population Census — China-CEE Institutejihayn: CN
- AMacedonia Changes Name, Moves Closer to NATO Membership (CRS Insight IN10977) — Congressional Research Servicejihayn: US
- BNorth Macedonia – Political Change, NATO Accession and Economic Transition (2019 ESCTD Report) — NATO Parliamentary Assembly
- BMacedonia Changes Name, Moves Closer to NATO Membership — EveryCRSReport (CRS text)
- BWaiting for Godot: Prospects for resolving the Bulgaria–North Macedonia dispute — OSW Centre for Eastern Studiesjihayn: PL
- BElection Overview – General Elections in North Macedonia — European Forum for Democracy and Solidarity
- CWhy constitutional change alone leaves bilateral conditionality intact in North Macedonia's EU Accession — European Western Balkans
- CNorth Macedonia Ruling Party Concedes As Opposition Wins Dual Votes — GlobalSecurity.org (RFE/RL)