Makiinad

Makiinad waa qalab ka kooban qaybo isku xiran oo tamar (awood) qaabkeeda ka beddela una isticmaala inay shaqo qabato. Shaqadu waxay noqon kartaa wax kor u qaadid, wareejin, jarid, dhaqaajin ama xog farsamayn. Makiinaddu ma abuurto tamar cusub; waxay kaliya u wareejisaa ama u beddeshaa qaab kale, iyadoo qayb ka mid ah tamarta lumaysa isku-xoq (friction) iyo kulayl.

Qeexidda makiinadda way ballaadhan tahay. Waxaa lagu daraa aalado fudud sida bir-tiirid iyo bakoorad, iyo kuwo isku dhafan sida matoorka, dayuuradda iyo kombuyuutarka. Injineernimada ayaa makiinadaha u kala saarta qaybo: mishiinka dhaqaajiya (tusaale matoor), qaybaha wareejiya dhaqdhaqaaqa (giraangiro, seello, silsilado), iyo qaybta shaqada qabata.

Aaladaha fudud

Dhaqanka farsamada waxaa laga sheegaa lix aalado fudud oo salka u ah makiinadaha kale: bir-tiirid (lever), giraangir iyo dhidib, bakoorad (pulley), dhidib jiideed (inclined plane), fiiq (wedge), iyo weyd (screw). Mid kastaa waxay beddeshaa xoogga qaddarkiisa ama jihadiisa. Bir-tiirid, tusaale ahaan, waxay ku sameysaa xoog badan si loo dhaqaajiyo culays, laakiin masaafada la dhaqaajinayaa way yaraataa. Tanina waa xeerka ilaalinta shaqada: xoogga la kordhiyo waxaa laga jaraa masaafada.

Taariikh kooban

Aaladaha fudud waxaa la isticmaalayay kumanaan sano oo dhismo, beeraha iyo doonyaha lagu qabtay. Falsafadleyda Giriigga ah, gaar ahaan Arxamiidis, ayaa qoray xeerarka bir-tiiridda iyo bakooradda. Qarniyada dambe waxaa la horumariyay makiinado biyo iyo dabayl ku shaqeeya. Qarnigii 18-aad iyo 19-aad, matoorka uumiga iyo warshadaynta ayaa makiinadaha ka dhigay udub-dhexaadka wax-soo-saarka; qarnigii 20-aad kadibna korontada, matoorka gudaha wax lagu gubo, iyo xakameynta elektaroonigga ah ayaa ballaadhiyay isticmaalka.

Waxtar iyo tamar

Waxtarka makiinadda (efficiency) waa saamiga u dhexeeya tamarta shaqo waxtar leh u rogantay iyo tamarta la geliyay. Marnaba ma gaadho boqolkiiba boqol, maxaa yeelay isku-xoqu wuxuu qayb tamar ah u beddelaa kulayl. Naqshadeynta makiinadaha waxaa lagu tixgeliyaa xoogga, adkeysiga alaabta, dib-u-nabadgelyada iyo qiimaha wax-soo-saarka.

Makiinadaha casriga

Makiinadaha maanta badanaa waxay isku daraan qaybo farsamo, koronto iyo software. Robotyada warshadaha, makiinadaha CNC-ga, iyo aaladaha isu-socodka ayaa tusaale u ah isku-dhafka farsamada iyo xakamaynta xogta. Erayga 'makiinad' waxaa sidoo kale loo adeegsadaa macno la beddelay xisaabta iyo sayniska kombuyuutarka, sida 'makiinadda Turing', oo ah qaab fikradeed lagu qeexo howlgal xisaabeed.