Maktabad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
164 luqadood
Maktabad waa meel ama hay'ad ururisa, kaydisa, oo isticmaalayaasha u fidisa buugaag, joornaallo, khariidado, cajalado iyo agab dijitaal ah. Maktabaddu ma aha oo kaliya guri buugaag lagu kaydiyo; waxay leedahay habraac lagu doorto agabka, lagu qeexo (catalog), lagu kala saaro, loona daabulo isticmaalayaasha.
Maktabadaha badankood shaqadoodu waxay saldhig u tahay amaah: qofka diiwaangashan wuxuu qaadan karaa agab muddo go'an, kadibna wuu soo celiyaa. Qaar kale, sida maktabadaha cilmi-baarista iyo kuwa qadiimiga ah, waxay agabkooda ku xaddidaan gudaha oo kaliya, si loo ilaaliyo maadada nugul.
Taariikh kooban
Kaydadka qoraalku waxay ka bilaabmeen dhaqamadii hore ee Mesobotamiya iyo Masar, halkaas oo looxyo dhoobo ah iyo waraaqo bardi lagu kaydin jiray. Zamanka Islaamka dhexe, magaalooyin sida Baqdaad, Qurtuba iyo Qaahira waxaa ka jiray xarumo turjumaad iyo kayd qoraal. Isbeddel weyn wuxuu ku yimid daabacaadda madaxa la beddelo (Yurub, qarnigii 15aad), taasoo buugaagta ka dhigtay wax badan oo raqiis ah.
Noocyada maktabadaha
Waxaa jira maktabad guud (dadweyne) oo dawladda hoose ama dawladdu maalgeliso oo furan qof walba; maktabad jaamacadeed oo u adeegta ardayda iyo bare-cilmi-baarayaasha; maktabad iskuul; maktabad khaas ah oo shirkad, isbitaal ama hay'ad u leedahay; iyo maktabad qaran, oo caadi ahaan kaydsata daabacaadaha dalka oo dhan.
Habaynta iyo catalog-ga
Si agabka loo helo, maktabadaha waxay isticmaalaan nidaam kala-saaris (classification) oo mowduuc ku salaysan, tusaale ahaan Dewey Decimal ama Library of Congress. Buug kasta waxaa la siiyaa xog-qeexid (metadata): cinwaan, qoraa, sanad, mowduuc iyo lambar meel-tilmaame. Maanta xogtaas waxaa lagu hayaa nidaam kombuyuutar oo online ah.
Isbeddelka dijitaalka
Tan iyo dabayaaqadii qarnigii 20aad, maktabadaha waxay ku darsadeen kayd elektaroonik: joornaallo online ah, buugaag e-book ah, iyo kaydad xog-ururin. Maktabadaha qaarkood waxay adeeg u fidiyaan tababar isticmaalka macluumaadka iyo helitaanka internetka. Isbeddelkaas wuxuu keenay su'aalo ku saabsan xuquuqda daabacaadda iyo qiimaha rukhsadaha joornaalka.