Malakuyuul

Malakuyuul waa uruur laba ama in ka badan atom (qaybta ugu yar ee curiye kiimikaad) oo ku wada xidhan xidhmo kiimikaad ah. Waa qaybta ugu yar ee walax badan oo weli sii haysa sifooyinka kiimikaad ee walaxdaas. Tusaale, biyo waxay ka kooban yihiin malakuyuulal, mid walbana wuxuu leeyahay laba atom hydrogen iyo hal atom oksijiin, oo lagu qoro H2O.

Malakuyuulasha way ku kala duwan yihiin cabbir iyo dhismo. Waxaa jira kuwo aad u yar sida oksijiinta hawada (O2) iyo kuwo aad u waaweyn sida borotiinnada iyo DNA-ga, kuwaas oo ka kooban kumanaan atom. Habka atomyada ku xidhan yihiin iyo qaabka saddex-geesoodka ah ee ay yeeshaan waxay saameyn weyn ku leeyihiin sida walaxda u shaqeyso.

Xidhmada kiimikaad

Atomyada malakuyuul waxay isku hayaan xidhmo kofalent ah, taasoo micnaheeda ah in atomyada ay wadaagaan elektaroonno. Xoogga xidhmada wuxuu go'aamiya inta kuleyl ama tamar loo baahan yahay in malakuyuulka lagu kala jaro. Nooc kale oo xidhmo ah, sida xidhmada iyoonik, wuxuu inta badan sameeyaa dhismo kiristaal ah oo aan si toos ah loo tirin malakuyuul gooni ah.

Qaacidada iyo dhismaha

Qaacidada malakuyuulka waxay muujisaa noocyada atomyada iyo tiradooda, tusaale CO2 ama C6H12O6. Laakiin qaacidadu keligeed kuma filna: laba walax oo isku qaacido leh way noqon karaan kala duwan haddii atomyadu si kala duwan u xidhan yihiin. Xaaladdaas waxaa loo yaqaan isomer.

Falcelinta kiimikaad

Falcelinta kiimikaad waa marka xidhmooyin jaban yihiin oo cusub la sameeyo, sidaas darteedna malakuyuulal cusub la abuuro. Tirada atomyada nooc kasta way isku mid ahaanaysaa ka hor iyo ka dib falcelinta; taasi waa mabda'a ilaalinta walaxda.