Marwaan Ximaar
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Marwaan Ximaar waa naanays loo yaqaan Marwaan ibn Muxammad ibn Marwaan, oo caadiyan lagu tiriyo Marwaan II, khaliifkii ugu dambeeyay ee qoyska Umawiyiinta ee ka talinayay Dawladda Islaamka. Xukunkiisa wuxuu ku dhawaaqday sannadka 744-kii wuxuuna dhammaaday 750-kii markii kacdoonkii Cabbaasiyiinta afgembiyay dawladdiisa. Naanaysta 'Ximaar' (Carabi: al-Ximaar) badanaa waxaa lagu sharraxaa adkeysi dagaal iyo mid uu ku caan baxay dagaalyahannimo, ee ma aha oo keliya eray xumeyn ah.
Marwaan waxaa dhalay Muxammad ibn Marwaan, oo ahaa taliye caan ah oo Umawiyiin ka soo jeeda; sidaas awgeed Marwaan wuxuu ku dhashay xarumaha awoodda qoyska. Intii ka horreysay khaliifnimadiisa, wuxuu muddo dheer maamulay gobollada woqooyi — Armeeniya, Azerbaijan iyo dhulalka Jaziira (bariga Turkiga iyo waqooyiga Ciraaq hadda) — halkaas oo uu ciidan xoog leh oo isku dhafan ka dhisay.
Sida uu awoodda u qabsaday
Xukunkiisa wuxuu ka dhashay xaalad rabshado ah oo taariikhyahannadu ugu yeeraan Fitnaha Saddexaad. Kadib dilkii khaliif Al-Waliid II, awoodda waxay gacanta u gashay Yaziid III, kaddibna Ibraahiim ibn al-Waliid. Marwaan wuxuu ciidankiisii woqooyiga la soo degay xarumaha Suuriya, wuxuu ku guuleystay inuu Ibraahiim ka tuuro kursiga, kadibna wuxuu isku magacaabay khaliif. Wuxuu xarunta dawladda ka wareejiyay Dimishiq (Damascus) una diray Xarraan ee Jaziira, taas oo tilmaamaysa in saldhigga awooddiisa uu ahaa qabaa'ilka iyo ciidamada woqooyi ee ma aha kuwa Suuriya dhexe.
Dagaalladii xukunkiisa
Sannadaha xukunkiisa oo dhan wuxuu ku maaraynayay kacdoonno isdaba-joog ah. Wuxuu la dagaallamay Khawaarijta Ciraaq iyo Jaziira, oo hoggaamiyeyaashooda ka mid ahaa Al-Daxxaak ibn Qays al-Shaybaani. Sidoo kale waxaa jiray diidmo ka timid gobollada Suuriya iyo Xijaas, iyo kacdoonno kala duwan ee Iiraan. Inkastoo dagaallo badan uu ku guuleystay, awood-diidmadaas joogtada ahi waxay kala firdhisay kheyraadka militariga ee dawladda.
Dhammaadka dawladda Umawiyiinta
Kacdoonka Cabbaasiyiinta, oo ka bilaabmay gobolka Khuraasaan (bariga Iiraan iyo Aasiya Dhexe) oo hoggaaminayay Abuu Muslim al-Khuraasaani, wuxuu si xawli ah galbeed ku fidday. Ciidamada Marwaan waxaa lagu jebiyay dagaalkii webiga Zaab, oo dhacay 750-kii, agagaarka wabiga Tigris ee waqooyiga Ciraaq. Kadib jebintaas, Marwaan wuxuu galbeed u carraray isaga oo maray Suuriya iyo Falastiin, wuxuuna gaaray Masar, halkaas oo ciidamo Cabbaasiyiin ah ku dileen. Geeridiisa waxay calaamad u noqotay dhammaadka xukunka Umawiyiinta ee bartamaha adduunka Islaamka, iyagoo kaddib awood ku sameeyay Al-Andalus.