Mas

Mas waa xayawaan xamaarato (reptile) ah oo ku jira kooxda cilmiga xayawaanka loo yaqaan Serpentes. Waxaa lagu garto jidh dheer oo dhuuban, lugo la'aan, iyo caleen (qolof yaryar oo maqaarka daboolaya). Masku wuxuu ka soo farcamay xamaaratooyin lugo lahaa, lugahoodiina way baaba'een muddo dheer oo horumar bayoolooji ah kadib.

Nooc kasta oo mas ah waa hilib-cune. Waxay quutaan xayawaano nool oo ay ugaarsadaan, sida jiirar, shimbiro, rah, cayayaan iyo mararka qaar mas kale. Sababtoo ah ma jiro lug ay ku ordaan, masku wuxuu isticmaalaa laalaabidda jidhka iyo caleemaha caloosha si uu dhulka ugu socdo.

Qaab-dhismeedka jidhka

Lafta dhabarku waxay ka kooban tahay tiro badan oo kala-goysyo ah, taasoo siisa dabacsanaan weyn. Xubnaha gudaha waa dhaadheer oo isku xigxiga; noocyo badan hal sambab oo shaqeeya ayaa u weyn, kan kalena way yaryahay. Masku ma laha danbal dibadeed oo maqal ah, wuxuuse dareemaa gariirka dhulka. Indhaha ma qabtaan bidixyo (eyelids); waxaa daboolaya qolof caddaan ah oo la beddelo marka maqaarka la iska bixiyo.

Dareenka iyo ugaarsiga

Masku wuxuu carrabka kala-baxsan dibadda u soo saaraa si uu u ururiyo qaybo hawada ku jira, kadibna wuxuu geeyaa xubin sanka hoosteeda ah oo urta iyo dhadhanka isku dara. Noocyada qaar, sida masaska qandaraaska ah (pit vipers), waxay leeyihiin godad kulaylka dareema oo ay ku helaan xayawaan diirran oo mugdi ku jira. Ugaarsigu wuxuu ku dhacaa laba hab oo waaweyn: qaniinyo sun leh, ama duudduubid jidhka lagu cadaadiyo ilaa neefsashadu joogsato.

Sunta iyo saameynta bini'aadamka

Inta badan noocyada mas ma sun laha, laakiin qayb ka mid ah — sida cobras, vipers iyo mambas — waxay leeyihiin ilko sun mariya. Sunta waxay saameysaa habka neerfaha ama dhiigga, iyadoo ku xiran nooca. Qaniinyada masku waa arrin caafimaad oo muhiim ah dalal badan oo Afrika, Aasiya iyo Latin America ah; daaweynta ugu sarreysa waa dawada lidka sunta (antivenom). Sunta masaska sidoo kale waxaa lagu baaraa cilmi-baaris daawo.

Deegaanka iyo kala duwanaanshaha

Masaska waxay ku nool yihiin qaaradaha oo dhan marka laga reebo Antarctica, waxayna sidoo kale ka jiraan badaha kulaylaha. Waxay degaan lamadegaanka, kaymaha, dooxooyinka iyo biyaha macaan. Noocyo badan ayaa ukun dhala, halka qaar kalena farac nool dhalaan. Waxay door ku leeyihiin nidaamka deegaanka iyagoo xakameeya tirada jiirarka iyo xayawaanka yaryar.