Masar

Masar (Carabi: مصر, Ingiriisi: Egypt) waa dal ku yaal waqooyi-bari Afrika, oo qayb ka mid ah (Jasiiradda Siinaay) ku taal Aasiya. Caasimaddeedu waa Qaahira. Dadka intiisa badan waxay ku nool yihiin marinka Webiga Niil iyo delta-diisa, taasoo dhigaysa in cufnaanta dadku ay aad u sarrayso meelo yar halka inta kale ay tahay lamadegaan. Hay'adaha caalamiga ah ee tirakoobka, sida Bangiga Adduunka, ayaa daabaca tirooyinka dadweynaha ee sanad kasta la cusboonaysiiyo.

Nidaamka dawladnimadu waa jamhuuriyad madaxweyne xoog leh. Abdel Fattah al-Sisi ayaa xilka hayay tan iyo 2014-kii. Hay'adda Doorashooyinka Qaranka ee Masar waxay ku dhawaaqday inuu ku guulaystay doorashadii madaxtinimo ee la qabtay Diseembar 2023 (mudda-xileedka 2024-ka bilaabmaya) isagoo helay 89.6% codadka ansaxa ah, iyadoo la sheegay in ka badan 39 milyan oo cod ay heleen. Wax-ka-beddel dastuureed 2019-kii ayaa mudada xilka madaxweynaha ka dhigay lix sano.

Dhaqaalaha iyo barnaamijka IMF

Masar waxay ka dhex jirtay barnaamij dhaqaale oo lala leeyahay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) oo lagu magacaabo Extended Fund Facility (EFF) — heshiis deyn oo shuruudo dib-u-habayn ku xiran. Bishii Maarso 2024, Guddiga Fulinta ee IMF wuxuu dhammeeyay dib-u-eegistii koowaad iyo tan labaad, wuxuuna kordhiyay xajmiga heshiiska ilaa qiyaastii 8 bilyan oo doollar. Shuruudaha waxaa ka mid ahaa sicir-dhaqaale sarrifka oo suuqu go'aamiyo, adkaynta siyaasadda lacagta, iyo yaraynta doorka shirkadaha dawladda iyo kuwa milatariga ku xiran.

Falanqaynta hay'adeed ee ku saabsan barnaamijka waxay carrabka ku dhufatay in guusha dib-u-habaynta dhaqaale ay ku xiran tahay isbeddel siyaasadeed iyo hufnaan, maadaama arrimaha maalgashiga dawladda iyo kuwa siyaasadda ay is-dhex-galaan.

Kanaalka Suweys

Kanaalka Suweys waa mid ka mid ah ilaha ugu waaweyn ee lacagta qalaad. Weeraradii maraakiibta ee Badda Cas iyo Bab el-Mandeb ee 2024 awgood, maraakiib badan ayaa u weecday wareegga Ras Kaboobiyada. Warmurtiyeed ka soo baxay xafiiska madaxtooyada Masar ayaa sheegay in dakhliga kanaalku uu 2024 ku hoos dhacay in ka badan 60% marka la barbardhigo 2023, taasoo la beegsatay khasaare ku dhow 7 bilyan oo doollar. Guddoomiyaha Hay'adda Kanaalka Suweys wuxuu horay u sheegay in dakhligu ka soo degay 9.4 bilyan oo doollar sannad-maaliyadeedkii 2022/2023 ilaa 7.2 bilyan 2023/2024.

Biyaha Niil iyo khilaafka biyo-xireenka

Masar waxay ku tiirsan tahay Niilka Buluugga ah ee ka soo bilaabmaya Itoobiya. Biyo-xireenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) ayaa sababay khilaaf sanado socday. Sabtambar 2024, Masar waxay cabasho u gudbisay Golaha Ammaanka ee QM iyadoo ka hadlaysa buux-dhaafinta iyo maamulka biyo-xireenka, halka Itoobiya ay ku doodday inay xaq u leedahay horumarinta kheyraadkeeda. Falanqeeyayaal ka tirsan machadyada cilmi-baarista ayaa ku tilmaamay xaaladda mid muujinaysa nuglaanta maamulka biyaha ee Haadka Niil, iyadoo aan la gaarin heshiis sharci oo dhammaystiran.

Xuquuqda aadanaha

Hay'adaha xuquuqda aadanaha ayaa soo warramay xayiraado ballaaran oo lagu hayo shaqsiyaadka dhaleeceeya, oo ay ku jiraan qareemo, saxafiyiin iyo u-doodayaal. Amnesty International waxay sheegtay in inta u dhaxaysa Sebtembar 2024 iyo Maajo 2025 qiyaastii 6,000 oo qof loo gudbiyay maxkamadaha wareegyada argagixisada. Maarso 2024, dawladdu waxay ku dhawaaqday xiritaanka dacwadda 173/2011 ee loo yaqaan 'maalgelinta shisheeye'. Dawladda Masar waxay caadi ahaan ku jawaabtaa in tallaabooyinku yihiin kuwo sharci iyo amni.