Masiixiyad

Masiixiyad (sidoo kale loo yaqaan Kiristaanka ama diinta Masiixiga) waa diin ku dhisan qofka Ciise reer Naasira iyo waxbarashadiisa. Waxay ka soo bilaabatay bariga Bahrmediteraaniyanka qarnigii koowaad ee miilaadiga, iyadoo asal ahaan ka soo baxday deegaanka Yuhuudda ee Falastiin. Raacayaasheeda waxaa lagu magacaabaa Masiixiyiin ama Kiristaan.

Masiixiyiintu waxay Ciise u aqoonsadaan Masiixa (Kristos) ee la ballanqaaday, badankooduna waxay rumaysan yihiin in uu iska bixiyay geeri iskutallaab ah kadibna soo noolaaday. Buugga barbaariga ah ee diinta waa Kitaabka Quduuska ah (Baybalka), oo laba qaybood u kala baxa: Axdiga Hore iyo Axdiga Cusub.

Caqiidada aasaasiga ah

Inta badan kooxaha waaweyn waxay qaataan fikradda Saddex-midnimada (Trinity): Aabbaha, Wiilka iyo Ruuxa Quduuska ah oo ah hal Ilaah. Waxaa sidoo kale muhiim ah caqiidada badbaadada iyo cafiska dembiga. Xafladaha caadiga ah waxaa ka mid ah baabtiiska (biyo lagu qoyo marka la galo diinta) iyo cashada Rabbiga (Eucharist). Kooxo yar oo kale ayaa ka duwan qaabkan caqiidada, gaar ahaan arrimaha Saddex-midnimada.

Qaybaha waaweyn

Masiixiyaddu ma aha hal urur. Saddexda qaybood ee ugu waaweyn waa Kaatooligga Roomaanka (oo Baadariga Rooma hoggaamiyo), Ortodokska Bariga, iyo Borotestantiga oo isagu u kala baxa waxyaabo badan sida Luutariyiinta, Angilikaanka, Baabtiisyiinta iyo kaniisadaha Bantekostaalka. Waxaa jira sidoo kale kaniisado qadiimi ah ee Bariga sida ta Itoobiya, Eritrea, Masar (Kobtiga) iyo Armeniya.

Taariikh iyo faafid

Bilowgii, Masiixiyaddu waxay ku faaftay magaalooyinka Boqortooyada Roomaanka. Qarnigii afraad ka dib, boqortooyadu way aqbashay, taasoo ballaadhisay xoogeeda siyaasadeed iyo dhaqan. Qarniyadii dambe waxaa dhacay kala-goysyo waaweyn, oo ka mid ah kala-tagga 1054 ee Bariga iyo Galbeedka, iyo Isbeddelka Borotestantiga ee qarnigii 16aad. Safarrada iyo gumaysiga Yurub waxay Masiixiyadda gaadhsiiyeen Ameerikada, Afrika, Aasiya iyo Baasifiga.

Xiriirka Islaamka iyo Soomaaliya

Islaamku wuxuu Ciise u aqoonsadaa nebi (Ciise ibnu Maryam), balse wuu diidan yahay in uu yahay wiilka Ilaah ama in la iska dilay. Geeska Afrika, Masiixiyadda taariikhda dheer leh waxaa ku sii jira Itoobiya iyo Eritrea. Soomaaliya, dadwaynuhu waxay u badan yihiin Muslimiin, tirada Masiixiyiintuna aad bay u yar tahay.