Maydhax

Maydhax (Ingiriisi: xylem) waa nooc ka mid ah unugyada gudbinta ee dhirta sare. Waxa uu biyaha iyo macdanta milmay ka qaadaa xididka, kuna gaarsiiyaa jirridda, laamaha iyo caleemaha. Sidoo kale wuxuu dhirta siiyaa taageero jireed, maxaa yeelay derbiyada unugyadiisa waxaa ku jira lignin, oo ah walax adkeysi siisa.

Maydhaxda waxaa lala tilmaamaa laab (phloem), oo ah unugyada gudbiya cuntada la sameeyay ee sonkorta ah. Labadan wadajir waxay sameeyaan xidhmooyinka gudbinta ee ku dhex socda jirka dhirta.

Unugyada ka kooban

Maydhaxda waxaa ka mid ah nooc unug oo dhaadheer oo la yiraahdo tracheid, iyo tuubooyin gudbin (vessel elements) oo isku xidhan si ay u sameeyaan kanaal dheer. Marka ay bislaadaan, unugyadaas way dhintaan oo way madhalaan, sidaas darteed biyuhu si fudud ayay u dhex socdaan. Waxaa kaloo jira unugyo taageere iyo fiber-yo adkeeya dhismaha.

Sida biyuhu u socdaan

Socodka biyaha maydhaxda kuma xidhna matoor ama tamar toos ah oo dhirtu bixiso. Marka biyuhu ka uumi baxaan daloolada caleemaha (transpiration), waxaa dhasha cadaadis-hoosaad soo jiida tiirka biyaha. Biyaha molecule-yadoodu isku dhegaan (cohesion) waxayna ku dhegaan derbiyada tuubada (adhesion), taasoo tiirka ka dhigaysa mid aan go'in. Xididka ayaa sidoo kale samayn kara cadaadis kor u riixa (root pressure).

Koritaanka iyo alwaaxda

Dhirta geedaha ah, lakabka cambium ayaa sanad kasta soo saara maydhax cusub gudaha. Maydhaxda gaboobay ee dhexda ku jirta ayaa noqota alwaaxda. Meelaha xilliyadu kala duwan yihiin, kala duwanaanshaha maydhaxda la sameeyo ayaa keena giraanta sanadeedka ee jirridda lagu arko, taasoo loo isticmaali karo qiyaasidda da'da geedka.