Mehmet Şimşek (dhashay 1967) waa dhaqaale-yaqaan iyo siyaasi Turki ah oo hayay xilalka ugu waaweyn ee maamulka dhaqaalaha Turkiga muddo ka badan toban sano. Wuxuu ahaa Wasiirka Dhaqaalaha (2007–2009), Wasiirka Maaliyadda (2009–2015), iyo Ku-xigeenka Ra'iisul Wasaaraha ee arrimaha dhaqaalaha iyo maaliyadda (2015–2018). Bishii Juun 2023 ayaa dib loogu magacaabay Wasiirka Khasnadda iyo Maaliyadda, xilkaas oo uu ilaa hadda hayo.
Şimşek waxaa lagu yaqaan xirfad ka bilaabatay suuqyada maaliyadeed ee caalamiga ah ka hor inta uusan siyaasadda gelin. Ka dib doorashooyinkii Maajo 2023, magacaabistiisu waxay calaamad u ahayd u-noqoshada siyaasad lacageed caadi ah (orthodox) — taas oo micnaheedu yahay in dulsaarka la kordhiyo marka sicir-bararku sarreeyo — ka dib muddo shan sano ah oo Turkigu raacayay hab ka soo horjeeda.
Nolosha hore iyo waxbarashada
Wuxuu ku dhashay 1967 tuulada Arıca (Kefre) ee degmada Gercüş, gobolka Batman ee koonfur-bari Turkiga. Dugsiga hoose iyo dhexe wuxuu ku dhammeeyay magaalada Batman, dugsiga sarena Gercüş. Sannadkii 1988 ayuu ka qalin-jabiyay Waaxda Dhaqaalaha ee Kulliyadda Cilmiga Siyaasadda ee Jaamacadda Ankara. Ka dib deeq waxbarasho oo dawladeed, wuxuu 1993 shahaadada mastarka ee maaliyadda iyo dhaqaalaha ka qaatay Jaamacadda Exeter ee Boqortooyada Ingiriiska. Waxaa lagu tilmaamaa inuu si fiican ugu hadlo Ingiriisiga iyo Kurdishka.
Xirfadda suuqyada maaliyadeed
Ka hor siyaasadda, Şimşek wuxuu dhaqaale-yaqaan sare ka ahaa Safaaradda Mareykanka ee Ankara (1993–1997), kadibna wuxuu u shaqeeyay UBS Securities ee New York. Intii u dhaxaysay 1998–2000 wuxuu ahaa dhaqaale-yaqaan sare iyo falanqeeye bangi oo ku sugan Istanbul. Toddoba sano ayuu Merrill Lynch uga shaqeeyay London, ugu dambayntiina wuxuu hoggaaminayay qaybta istaraatiijiyadda dakhliga go'an iyo cilmi-baarista macro-dhaqaalaha ee suuqyada soo koraya ee gobolka EMEA (2005–2007).
Xilalkii wasiirnimo ee 2007–2018
Wuxuu xildhibaan u noqday xisbiga talada haya AK Party saddex jeer (2007, 2011, 2015). Muddadaas wuxuu ka mid ahaa dadka dejiyay siyaasadda maaliyadda dawladda, wuxuuna gudbiyay dib-u-habayn canshuureed iyo hay'ad kormeerka canshuuraha. Wuxuu Turkiga ka matalay guddoomiye ahaan IMF, Bankiga Adduunka, IsDB iyo shirarka G20. Bishii Luulyo 2018, ka dib doorashadii u gudubtay nidaamka madaxweynenimo, waxaa xilka Khasnadda iyo Maaliyadda loo dhiibay Berat Albayrak, Şimşekna wuxuu ka baxay maamulka dhaqaalaha.
Soo noqoshadii 2023 iyo barnaamijka xasilinta
3 Juun 2023 ayaa Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan dib ugu magacaabay Wasiirka Khasnadda iyo Maaliyadda. Isla bishaas Hafize Gaye Erkan waxaa loo magacaabay guddoomiyaha Bankiga Dhexe (TCMB). Labadan qof waxay bilaabeen barnaamij ku salaysan kor u qaadista dulsaarka, xakameynta kharashaadka dawladda, iyo siyaasad dakhli oo la xakameeyay. Ujeeddada la sheegay waa yareynta sicir-bararka iyo dib-u-soo-celinta kalsoonida maalgashadayaasha shisheeye.
Sida lagu sheegay warbixinta IMF ee Article IV ee 2025, sicir-bararka Turkigu wuxuu ka soo dhacay 49.4% (sanad-ilaa-sanad) bishii Sebtembar 2024 ilaa 30.9% Diseembar 2025, taasoo lala xiriiriyay xakameynta kharashka dawladda iyo mowqif lacageed adag. IMF waxay ku talisay in dib-u-yareynta kharashka la sii wado 2026 iyo 2027, iyadoo hadafka hoos-u-dhaca miisaaniyaddu yahay 3% ee GDP-ga. Şimşek naftiisu wuxuu 2024 sheegay in hadafku yahay in sicir-bararku 2026 gaaro heerar hal-god ah — hadaf aan la gaarin.
Dood iyo dhaleeceyn
Barnaamijka Şimşek wuxuu dhaleeceyn ka helay laba dhinac. Warbaahin dawladda u dhow ayaa 2025 ku eedeysay in dulsaarka sare uu hoos u dhigay wax-soo-saarka warshadaha. Dhinaca kale, falanqeeyayaal gobol iyo hay'ado cilmi-baaris ah waxay xuseen in xasilintu ay tahay mid tartiib ah oo ku xiran taageerada siyaasadeed ee madaxtooyada. Bishii Abriil 2026, Wasaaraddu waxay beenisay warar sheegayay khilaaf u dhexeeya Şimşek iyo warshadaha ku matalan Rugta Warshadaha Istanbul.
Ilaa Maajo 2026 Şimşek wuxuu weli hayaa xilka, wuxuuna sheegay in shoog caalami ah oo ka dhashay colaadda Bariga Dhexe uu saameyn ku yeelan doono barnaamijka dhaqaalaha laakiin uusan beddelayn mudnaanta xasilinta.
Hubanti la'aanTirooyinka sicir-bararka ee 2026 ee ku wareegaya warbaahinta suuqyada waxay isbeddelaan bil kasta, mana lagu tiirsan karo si buuxda. Sidoo kale, taariikhaha saxda ah ee qaar ka mid ah xilalka hore (tusaale, degmada uu xildhibaanka ka ahaa) ma ahan kuwo la xaqiijiyay ilo aasaasi ah, sidaas darteed halkan lagama soo qaadin.
Xusuusin"Siyaasad lacageed caadi ah" (orthodox monetary policy) waxaa loola jeedaa in bankiga dhexe uu dulsaarka kor u qaado marka sicir-bararku kaco. "Disinflation" waa hoos-u-dhaca xawaaraha sicir-bararka, ma aha hoos-u-dhac qiimayaal (deflation).