Meitneriyaam
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
134 luqadood
Meitneriyaam (Meitnerium, astaan: Mt) waa curiye kiimiko oo lambarkiisa atamigu yahay 109. Waa curiye macmal ah — micnaha waa in aan dabiiciga ah lagu helin, ee lagu sameeyo qalab loo yaqaan 'accelerator' oo atamyada isku dhaca lagu dedejiyo. Dhammaan isotoobyadiisa la yaqaan waa kuwo shucaac sii daaya oo si dhakhso ah u burburta.
Sababtoo ah tirada la sameeyay ee atamyadiisu aad bay u yar tahay — dhowr atam oo kaliya mar kasta — sifooyinkiisa kiimikaad si toos ah looma cabbirin. Waxa jira intii badnayd saadaal ku salaysan booskiisa jadwalka xilliyeed.
Booska jadwalka xilliyeed
Meitneriyaam wuxuu ku yaal xilliga 7-aad ee jadwalka xilliyeed, kooxda 9, isla safka ay ku jiraan kobalt, rodiyaam iyo iridiyaam. Waxaa loo tixgeliyaa mid ka mid ah curiyeyaasha 'transactinide' — kuwa lambarkoodu ka weyn yahay 103. Saadaasha ah in uu iridiyaam ku ekaado wali si tijaabo ah looma xaqiijin.
Helitaanka iyo magaca
Curiyaha markii ugu horreysay waxaa la soo saaray sannadkii 1982 xarunta cilmi-baarista ee GSI ee Darmstadt, Jarmalka, koox uu hoggaaminayey Peter Armbruster iyo Gottfried Münzenberg. Habka la isticmaalay wuxuu ahaa in bismut lagu garaaco ionno birta ah, kadibna la ogaado silsiladda burburka alfaha ee ka soo baxda.
Magaca waxaa loo bixiyay fiisikiste Lise Meitner, oo ka mid ahayd dadka fasiray habka kala-goynta nukliyeerka. Magaca si rasmi ah waxaa loo aqbalay 1997 markii IUPAC (Ururka Caalamiga ah ee Kiimikada Saafiga ah iyo Adeegsiga) go'aan ka gaaray magacyada curiyeyaasha culus.
Isotoobyada iyo xasilloonida
Waxaa la sheegay dhowr isotoob oo Mt ah, oo tirada neutrons ay ku kala duwan yihiin. Nolol-badhkooda (waqtiga ay badhka atamyadu ku burburaan) wuxuu u dhexeeyaa qaybo yar oo ilbiriqsi ilaa dhowr ilbiriqsi, iyadoo isotoobyada culus ay guud ahaan ka xasilloon yihiin kuwa fudud. Burburka ugu badan waa daadinta alfaha.
Isticmaal
Meitneriyaam isticmaal ganacsi ama warshadeed ma laha. Waxa keliya ee loo isticmaalaa waa cilmi-baaris saynis ah oo ku saabsan dhismaha nukleyaska iyo xadka ay atamyadu ku sii jiri karaan.