Midab

Midab waa sifada muuqaalka ah oo ka dhalata sida iftiinku u gaaro isha oo maskaxda u fasirto. Iftiinka la arki karo waa qayb ka mid ah mowjadaha korantada-birlabta (electromagnetic), oo dhererka mowjadeed uu ku dhex jiro qiyaastii 380 ilaa 750 nanometer. Dhererka mowjadaha gaagaaban waxaa la arkaa buluug ama violet, kuwa dhaadheerna waxaa la arkaa casaan.

Midabku ma aha oo keliya sifo ku dhex jirta walaxda. Waxa uu ka dhashaa saddex arrin oo isku dhafan: iftiinka ku dhaca walaxda, sida walaxdu u nuugto ama u celiso mowjadaha, iyo habka nidaamka aragga ee arkaha u falceliyo. Sidaa darteed isku walax ayaa midab kale u muuqan karta marka iftiinka la beddelo.

Aragtida midabka ee isha

Isha dadka waxay leedahay unugyo dareen-qaade ah ee retina-ha ku yaal. Unugyada la yidhaahdo 'rod' waxay ka shaqeeyaan iftiin yar oo iftiin-mugdi kala saaraan. Unugyada 'cone' waxay midabka kala saaraan; dadka caadiga ah waxay leeyihiin saddex nooc oo cone ah, oo kala jecel mowjadaha gaagaaban, dhexdhexaad iyo dhaadheer. Nidaamkan saddex-geesoodka ah ayaa loo yaqaan trichromacy, waana sababta oo lagu sameeyo saddexda midab aasaasi ee shaashadaha.

Isku-darka midabka

Waxaa jira laba hab isku-dar ah. Isku-darka lab (additive) waxa uu ku shaqeeyaa iftiin la isku daro: casaan, cagaar iyo buluug marka la isku daro waxay bixiyaan iftiin cad, waana habka shaashadaha telefishinka iyo kombiyuutarka. Isku-darka jar (subtractive) waxa uu ku shaqeeyaa dahaadh iyo daabacaad, halkaas oo midabbada aasaasi yihiin cyan, magenta iyo dhalaalaha huruudda ah oo iftiin qayb ka mid ah nuugaan.

Sifooyinka midabka

Midab kasta waxaa lagu qeexi karaa saddex sifo: nooca midabka (hue) sida casaan ama cagaar, xoogga ama saafiyada (saturation), iyo iftiin-tirada (brightness ama lightness). Nidaamyada tirakoobka sida RGB, HSL iyo CIE waxay isticmaalaan sifooyinkan si midabbada loo cabbiro oo lagu wareejiyo aaladaha.

Kala-saarid la'aan iyo kala-duwanaan

Qaar ka mid ah dadka waxay leeyihiin kala-saarid midab oo kala duwan, oo inta badan ka timaadda hidde-side ku xidhan cone-yada. Nooca ugu badan waa dhib ka jira kala saarista casaanka iyo cagaarka. Sidoo kale luqaddu wax ka beddeshaa sida midabbada loo kala saaro: qaybinta magacyada midabbada way ku kala duwan tahay luqadaha, in kastoo cabbirka jireed ee mowjadaha isku mid yahay.