Mifkit

Mifkit (Ingiriisi: turquoise) waa macdan (mineral) fosfayt ah oo ka kooban naxaas, aluminium, fosfooras iyo biyo. Qaacidadeeda kiimikada caadi ahaan waxaa loo qoraa CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O. Midabkeeda caanka ah waa buluug ilaa buluug-cagaaran, waana mid ka mid ah dhagaxyada qaaliga ah oo ugu horreeya taariikhda ay dadku u isticmaaleen qurxis.

Mifkit ma aha macdan adag: adkaantiisa miisaanka Mohs waxay ku dhow tahay 5 ilaa 6, taasoo ka dhigaysa mid si sahlan xoqmi kara. Waxay sidoo kale nuugto biyo, saliid iyo kiimikooyin, sidaas darteed midabkeedu wuu beddelmi karaa marka la xiro muddo dheer. Sababtaas ayaa keentay in badanaa lagu daboolo dahaar (stabilization) ka hor inta aan la gorin.

Sameysanka iyo goobaha laga helo

Mifkit wuxuu sameysmaa gudaha aagagga qalalan ee dhulka, marka biyo naxaas leh oo hoos u dhaadhacaya ay la kulmaan dhagaxyo aluminium iyo fosfooras leh. Sidaas darteed badanaa waxaa laga helaa agagaarka miinooyinka naxaasta, isagoo u yaal xariiqyo yaryar ama qanjidho ku dhex jira dhagax kale. Waddamada caanka ku ah soo saaristiisa waxaa ka mid ah Iiraan, Shiinaha, Talyaaniga qaar, iyo koonfur-galbeedka Maraykanka.

Magac iyo taariikh

Magaca Ingiriisiga iyo Faransiiska ah 'turquoise' waxaa lala xiriiriyaa erey Faransiis ah macnihiisu yahay 'Turki', maadaama dhagaxa laga soo dejin jiray Iiraan isagoo mara suuqyada Turkiga. Afka Carabiga waxaa loogu yeedhaa 'fayruuz'. Mifkit waxaa laga helay qurxis Masaarida hore iyo dhaqamada Mesobotamiya, sidoo kale dhaqamada asalka ah ee Ameerika Waqooyi.

Isticmaalka iyo suuqa

Inta badan waxaa loo isticmaalaa dahab-tol: katiinado, faraanti, iyo qurxin dhar iyo hub. Qiimaha wuxuu ku xiran yahay midabka (buluugga saafiga ah oo aan cagaar badan lahayn badanaa ka qaalisan), joogtaynta midabka, iyo xariiqyada madow ama brown ee lagu magacaabo 'shabaq' (matrix). Suuqa waxaa ku badan wax lagu beddelay ama macdanno kale sida howlite oo la midab-geliyey.