Molybdenum
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
146 luqadood
Molybdenum (astaanta kiimikada: Mo) waa curiye bir ah oo lambarkiisa atamiga uu yahay 42. Wuxuu ka mid yahay biraha kala-guurka ah (transition metals), waana bir cawl-caddaan ah oo aad u adag, kuleylkana aad ugu adkaysata. Heerkulka uu ku dhalaalo waa mid aad u sarreeya marka la barbardhigo biraha caadiga ah, taasina waa sababta loogu isticmaalo qalabka kulaylka badan la kulma.
Dabeecadda dhexdeeda, Molybdenum si dhib yar looma helo isagoo bir saafi ah, laakiin wuxuu ku jiraa macdano kala duwan. Macdanta ugu muhiimsan ee laga soo saaro waa molybdenite, oo ah isku-dhis ka kooban molybdenum iyo baaruud (sulfur). Inta badan waxaa lagu helaa mine-yada naxaasta oo uu ku jiro sida macdan-raac ah.
Taariikhda aqoonsiga
Magaca 'molybdenum' wuxuu ka soo jeedaa erey Giriig ah oo macnihiisu yahay 'rasaas', maxaa yeelay molybdenite iyo graphite muddo dheer waa la isku qaldi jiray sababtoo ah midabkooda iyo jilcaantooda isku ekaanta. Qarnigii 18-aad ayaa la caddeeyay in molybdenite ay ka duwan tahay rasaasta, kadibna curiyaha cusub la go'aamiyay. Bir saafi ah oo la go'doomiyay waxaa la helay wax yar kadib.
Sifooyinka kiimikada
Molybdenum wuxuu leeyahay heerar oksideyn (oxidation states) kala duwan, kuwa ugu badan ee la arko waa +4 iyo +6. Isku-dhisyada muhiimka ah waxaa ka mid ah molybdenum trioxide iyo molybdenum disulfide. Molybdenum disulfide waxaa loo isticmaalaa saliid-adag ahaan (solid lubricant) sababtoo ah lakabbadiisa isaga simbiriirixda.
Isticmaalka warshadaha
Qaybta ugu weyn ee soo-saarka waxaa loo isticmaalaa in lagu xoojiyo birta bir-kalluumeysiga (steel alloys). Ku darista molybdenum waxay kordhisaa adkaanta, xoogga iyo iska-caabbinta daxalka, gaar ahaan biraha stainless-ka ah iyo kuwa tuubbooyinka saliidda. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa catalyst-yada (kicin-kiimikada) warshadaha shidaalka, halkaas oo lagaga saaro baaruudda shidaalka.
Doorka bayoolajiga
Molybdenum waa curiye lagama maarmaan u ah noolaha badankood, xaddi aad u yar. Wuxuu ka mid yahay xarunta shaqada ee enzyme-yo dhowr ah, oo ay ku jiraan kuwa ka qayb qaata habka bakteeriyada ay nitrogen-ka hawada ugu beddesho qaab dhirtu isticmaali karto. Aadanaha, wuxuu ku jiraa enzyme-yo ka qayb qaata beddelka isku-dhisyada baaruudda leh. Yaraantiisa cuntada waa mid naadir ah.