Mool (cabbir)

Mool (astaanteeda: mol) waa halbeegga lagu cabbiro tirada walxaha (amount of substance), oo ka mid ah toddobada halbeeg ee aasaasiga ah ee Nidaamka Caalamiga ah ee Halbeegyada (SI). Mool waxaa loo isticmaalaa in lagu tiriyo qaybaha aadka u yaryar ee walaxda — sida atamyada, moleekuulaha, iyo ayoonnada — iyadoo la adeegsanayo tiro heer sare ah oo caadi ah.

Sababta loo abuuray waa in la isku xidho miisaanka la cabbiri karo ee shaybaadhka iyo tirada qaybaha yaryar ee aan la arki karin. Kiimikoyinku waxay isticmaalaan mool si ay u xisaabiyaan saamiyada falcelinta kiimikada: falcelin kastaa waxay leedahay saami tiro ah oo u dhexeeya walxaha wax-galaya iyo kuwa soo baxaya.

Qeexidda casriga ah

Sanadkii 2019, dib-u-eegis lagu sameeyay qeexidaha SI ayaa mool lagu xidhay tiro go'an oo la yidhaahdo lambarka Avogadro. Hal mool waxay ka kooban tahay 6.02214076 × 10²³ oo qayb ah. Qaybtu waxay noqon kartaa atam, moleekuul, ayoon, elektaroon, ama qayb kale oo la magacaabo. Ka hor 2019, mool waxaa lagu qeexi jiray tirada atamyada ku jira 12 garaam oo ah karboon-12, taasoo ku tiirsanayd cabbir maadi ah.

Joogtada Avogadro iyo cufka moolka

Joogtada Avogadro (N_A) waa tirada qaybaha ku jira hal mool, oo hadda ah qiime go'an. Cufka moolka (molar mass) waa miisaanka hal mool oo walax ah, oo badanaa lagu qoro garaam mool kasta (g/mol). Tusaale ahaan, cufka moolka ee biyaha wuxuu u dhow yahay 18 g/mol, sidaas awgeed qiyaastii 18 garaam oo biyo ah waxay ka kooban yihiin hal mool oo moleekuul ah.

Adeegsiga

Mool waxaa si joogto ah loogu isticmaalaa kiimikada, bayoolajiga iyo warshadaha. Xisaabinta xaddiga (stoichiometry) waxay ku tiirsan tahay in la beddelo miisaan iyo mool si loo ogaado inta walax ee loo baahan yahay falcelin. Xoogga xallinta (concentration) sidoo kale waxaa badanaa lagu muujiyaa mool halkii litir (mol/L), oo loo yaqaan molarity.